Bank kartları ilə bağlı şikayətlərin artması cəmiyyətdə ciddi suallar doğurur. Xüsusilə də vətəndaşları narahat edən əsas məsələlərdən biri budur: bir şəxsin adına onun xəbəri olmadan bank kartı açıla bilərmi? AzPost bu sualın hüquqi və praktiki tərəflərini araşdırıb.
Qanun nə deyir?
Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, bank kartının açılması üçün müştərinin şəxsi müraciəti və ya yazılı razılığı tələb olunur. “Banklar haqqında” qanuna və Mərkəzi Bankın normativ aktlarına görə, bank müştərinin şəxsiyyətini təsdiq etmədən, onun imzası və ya elektron razılığı olmadan kart aça bilməz. Bu baxımdan, hüquqi cəhətdən bir şəxsin adına onun xəbərsiz bank kartı açılması qanunsuzdur.
Lakin praktikada istisna hallar da mövcuddur. Bu hallar əsasən sui-istifadə, saxta sənədlər və ya məlumat sızması ilə bağlı olur. Məsələn, şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti, FIN kodu və digər məlumatlar üçüncü şəxslərin əlinə keçərsə, bəzi hallarda kart açılması mümkündür. Belə vəziyyətlərdə məsuliyyət həm kartı açan bankın, həm də saxtakarlıq edən şəxsin üzərinə düşür.
Əməkhaqqı kartları: fərqli mexanizm
Əməkhaqqı kartları ilə bağlı vəziyyət bir qədər fərqlidir. İşə qəbul zamanı işçi adətən əmək müqaviləsi ilə yanaşı, bank kartının açılmasına da razılıq verir. Bir çox hallarda bu razılıq ayrıca sənəd şəklində deyil, ümumi sənədlər paketinin tərkibində olur.
İşəgötürən bankla müqavilə bağlayaraq əməkdaşlar üçün əməkhaqqı kartlarının açılmasını təşkil edir. Bu zaman bank kartı faktiki olaraq işçinin birbaşa iştirakı olmadan açılsa da, hüquqi baxımdan bu proses qanuni sayılır, çünki işçi işə qəbul zamanı buna razılıq vermiş olur.
Ancaq burada da mühüm nüans var: işçi istəmədiyi bankda əməkhaqqı kartının açılmasına etiraz etmək hüququna malikdir. Qanunvericilik işəgötürənə yalnız bir bankı məcburi şəkildə diktə etmək səlahiyyəti vermir. Praktikada isə bir çox işçi bu hüququndan xəbərsiz olur.
Hansı hallarda risk yaranır?
Adınıza xəbərsiz kart açılması riski əsasən aşağıdakı hallarda artır:
-
Şəxsiyyət vəsiqəsinin və ya bank sənədlərinin surətinin nəzarətsiz paylaşılması
-
Onlayn platformalarda şəxsi məlumatların qorunmaması
-
Etibarsız kredit və ya “sürətli kart” təkliflərinə razılıq verilməsi
-
Köhnə iş yerlərində sənədlərin düzgün saxlanılmaması
Bu cür hallarda açılan kartlar bəzən kredit öhdəliyi, şübhəli köçürmələr və ya vergidən yayınma kimi problemlərə yol aça bilər.
Belə hal baş verərsə nə etməli?
Əgər adınıza sizdən xəbərsiz bank kartı açıldığını öyrənsəniz:
-
Dərhal müvafiq banka rəsmi müraciət edin
-
Kartın açılma əsaslarını yazılı şəkildə tələb edin
-
Lazım gələrsə, Mərkəzi Banka və hüquq-mühafizə orqanlarına şikayət edin
-
Kredit tarixçənizi yoxlayın
Mütəxəssislər tövsiyə edirlər ki, vətəndaşlar vaxtaşırı kredit hesabatlarını və bank məlumatlarını yoxlasınlar.
