“Nature” elmi jurnalında dərc olunmuş bir araşdırmaya görə, son onilliklərdə, xüsusən də dünya əhalisinin əksəriyyətinin yaşadığı aşağı və orta enlik bölgələrində kəskin temperatur dəyişiklikləri xeyli güclənib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, Nanjing Universiteti və Çin Elmlər Akademiyasının alimləri tərəfindən aparılan tədqiqat 1961-ci ildən 2020-ci ilə qədər iqlim məlumatlarını və 2100-cü ilə qədər uzanan proqnozları təhlil edib. Müəyyən edilib ki, hər gün qeydə alınan böyük temperatur dalğalanmaları – əsasən nəzərə alınmayan ekstremal hava şəraiti forması daha tez-tez, daha intensiv və daha böyük miqyasda olur.
Tədqiqat bu tendensiyanı əsasən istixana qazı tullantıları ilə əlaqələndirir, quru torpaqlar, hava təzyiqi və torpaq nəmliyində artan dəyişkənlik əsas amillər kimi müəyyən edilir. Yüksək enlik bölgələrində bu dalğalanmalar daha az müşahidə olunsa da, hər iki yarımkürədəki aşağı və orta enlik bölgələrində aydın, getdikcə sürətlənən artım müşahidə olunur.
Tədqiqatçılar xəbərdarlıq ediblər ki, iqlim dəyişikliyi isti bölgələrdə gündəlik havanı daha da dəyişkən edir və bu dəyişkənliyin əsrin sonuna qədər daha da pisləşməsi gözlənilir.
Ən güclü artımlar ABŞ-ın qərbində, Çinin şərqində, Cənubi Amerikanın bəzi hissələrində və Aralıq dənizi hövzəsində qeydə alınıb. Belə ki 10 illik dövr ərzində intensivlik artımı ABŞ-ın qərbində 11,1 dərəcə Selsi, Çinin şərqində 9,4 dərəcə Selsi, Cənubi Amerikada 12,4 dərəcə Selsi və Aralıq dənizində 7,1 dərəcə Selsiyə çatıb.
2022-ci ildə rekord səviyyədə gündəlik temperatur dəyişiklikləri müşahidə edilib, Çinin şərqində 22,9 dərəcə, ABŞ-ın qərbində isə 20,3 dərəcə dəyişiklik qeydə alınıb. Tədqiqat göstərib ki, bu cür rekord səviyyəli hadisələr hazırda tarixi iqlim şəraitindən daha tez-tez baş verir.
2050-2100-cü illər üçün iqlim modelinin proqnozları aşağı, subtropik və orta enlikdəki quru bölgələrində həm gündəlik temperaturun həddindən artıq dəyişkənliyinin tezliyində, həm də şiddətində əhəmiyyətli bir artım göstərir. Yüksək emissiya ssenarilərində bu hadisələrin tezliyi 17%, onların orta miqyası 3% və illik yığılmış istilik yükü 20% arta bilər.
Bu proqnozlar Birləşmiş Millətlər Təşkilatının iqlim elmi üzrə aparıcı orqanı olan Hökumətlərarası İqlim Dəyişikliyi Panelinin qiymətləndirmələrindən götürülüb. Nəticələr göstərir ki, qəfil, proqnozlaşdırılması çətin olan temperatur dalğalanmaları bir çox sıx məskunlaşmış bölgələrdə gündəlik havanın müəyyənedici xüsusiyyətinə çevrilə bilər və bu da dünya miqyasında ictimai səhiyyə sistemləri, iqtisadiyyatlar və ərzaq təhlükəsizliyi üçün artan problemlər yaradır.
