Hüceyrələri daha gənc vəziyyətə qaytarmaq ideyası artıq elmi fantastikanın çərçivələrindən çıxır. Amerika şirkəti Life Biosciences ER-100 dərmanının insanlar üzərində ilk klinik sınaqlarını aparmaq üçün təsdiq alıb. Terapiya qismən epigenetik yenidən proqramlaşdırmaya əsaslanır. Bu üsul hüceyrələri kök hüceyrələrə çevirmədən “yenidən konfiqurasiya etməyə” imkan verir.
Müasir tədqiqatlar göstərir ki, epigenetik dəyişikliklər – genləri işə salan və söndürən mexanizmlərdəki nasazlıqlar – qocalmada əsas rol oynayır, DNT zədələnməsi o qədər də çox deyil. Zamanla bu pozuntular toplanır, hüceyrə funksiyasını və onların bərpa qabiliyyətini pozur.
Bu texnologiyanın inkişafı yetkin hüceyrələri daha erkən vəziyyətə qaytara bilən genləri müəyyən edən yapon alimi Şinya Yamanakanın kəşfinə əsaslanır. Alimlər sonradan xərçəng riskini artırmadan hüceyrələri cavanlaşdırmaq üçün bu amillərin yalnız bir hissəsindən istifadə etməyi öyrəndilər.
Bu yanaşma retinal hüceyrələri hədəf alan ER-100 gen terapiyasının əsasını təşkil edib. Dərman müvəqqəti olaraq OSK faktorlarını aktivləşdirir və hüceyrələrin “gənc” epigenetik parametrlərini bərpa etməyə və funksiyalarını yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxşar metodlar əvvəllər heyvan təcrübələrində ümidverici nəticələr göstərib: alimlər zədələnmiş sinir hüceyrələrini bərpa edə və hətta görmə qabiliyyətini qismən bərpa edə biliblər.
İndi texnologiya ilk dəfə insanlarda, qanqlion hüceyrələrinin ölümü ilə əlaqəli retinal xəstəliklərin müalicəsinə yönəlmiş sınaqlarda sınaqdan keçiriləcək. Bu xəstəliklərin bərpası faktiki olaraq mümkün deyil. Əgər yanaşma effektiv olarsa, bu, qlaukoma və digər göz xəstəliklərinin müalicəsində bir irəliləyiş ola bilər.
İlkin mərhələdə alimlər terapiyanın təhlükəsizliyinin qiymətləndirilməsinə diqqət yetirəcəklər, çünki bu cür müdaxilələr potensial olaraq xərçəng riski ilə əlaqələndirilir. Lakin, uğurlu olarsa, bu, yalnız xəstəlikləri müalicə etməklə yanaşı, həm də hüceyrələrin gənc vəziyyətini bərpa edə bilən tamamilə yeni bir dərman sinfinin – dərmanların hazırlanmasına gətirib çıxara bilər.
Tam hüquqlu “qocalma əleyhinə müalicə” hələ çox uzaqda olsa da, klinik sınaqların başlaması epigenetik cavanlaşma texnologiyalarının laboratoriyadan praktik tibbə tədricən keçdiyini göstərir.
