“Marslı” filmində uydurma astronavt Mark Uotni Marsın boş ərazilərində Aydan gətirdiyi torpaqda kartof yetişdirərək sağ qalır. Bu fikir o qədər də ağlasığmaz görünməyə bilər.
Azpost.info bildirir ki, bioRxiv jurnalında dərc olunmuş araşdırmada tədqiqatçılar göstərirlər ki, kartoflar həqiqətən də Ay tozuna bərabər şəraitdə böyüyə bilər. Buna baxmayaraq ki, belə kartoflar cücərmək üçün Yer kürəsində tapılan kompostdan əhəmiyyətli dərəcədə kömək tələb edirlər.
Planet Today-in məlumatına görə, daimi Ay bazaları üçün planlar hazırlayan NASA tədqiqatçıları qida və kalori ilə zəngin olan və müxtəlif ətraf mühit şəraitinə uyğunlaşan kartof kimi bitkiləri nəzərdən keçirirlər. Bu işdə iştirak etməyən NASA Laboratoriyasının ay üzrə alimi Cared Lonq-Foksun sözlərinə görə, bu iş uzunmüddətli missiyaların uğurunu təmin etmək üçün həll edilməli olan suallara cavab verəcək dərin təhlil təqdim edir.
Bu kəşfi etmək üçün elm adamları əvvəlcə Ayın səthini örtən boş, toz təbəqəsi olan Ay reqolitini yenidən yaratmalı idilər. Bunu laboratoriyada təkrarlamaq üçün Oregon Dövlət Universitetinin (OSU) kosmik bioloqu Devid Hendi və həmkarları Ayın kimyəvi tərkibinə uyğun olan əzilmiş minerallar və vulkanik kül qarışığından istifadə etdilər.
Lakin, Ay reqoliti bitkilərin böyüməsi üçün lazım olan üzvi maddələrdən tamamilə məhrumdur. “Qum kimi qeyri-üzvi, yaşayış üçün yararsız bir kütləni bitki böyüməsini dəstəkləyə bilən bir şeyə çevirmək çətin bir işdir”, – deyə bu araşdırmada iştirak etməyən Florida Universitetinin bitki molekulyar bioloqu AnnaLisa Paul deyir.
Hendi və həmkarları reqolitə vermikompost – qurdların üzvi tullantılarını əlavə etdilər. Onlar aşkar etdilər ki, 5% kompost ehtiva edən qarışıq, Ay mühitinin stresli şərtlərini simulyasiya edərkən kartofun böyüməsinə imkan verir. Təxminən iki aylıq böyümədən sonra komanda kök yumrularını yığıb, dondurucuda qurudaraq əlavə tədqiqat üçün üyüdüb.
Kartofların DNT analizi stresslə əlaqəli genlərin aktivləşməsini aşkar edib. Bundan əlavə, kartofda yerüstü kartoflara nisbətən daha yüksək mis və sink konsentrasiyası aşkar edilib ki, bu da onları yemək üçün təhlükəli edə bilər. Lakin bitkilərin qida dəyəri ənənəvi kartofun qida dəyəri ilə oxşar idi. Bu isə daha aşağı qida səviyyəsini gözləyən alimlər üçün sürpriz olub.
Lakin Long-Fox qeyd edir ki, tədqiqat Ayın digər təhlükələrini, məsələn, daimi radiasiyaya məruz qalma və kosmosun vakuumunu təkrarlamır. O, həmçinin təcrübənin yalnız simulyasiya edilmiş deyil, real Ay torpağında təkrarlanmasını istəyir. NASA-nın hazırkı Ay tədqiqat planlarının buna nail olmağa kömək edə biləcəyinə inanır. “Artemis proqramı irəlilədikcə, Ay torpağından daha böyük və daha müxtəlif nümunələr əldə etmək həqiqətən çox vacib olacaq”,-deyə o vurğulayıb.
Hendinin komandası artıq növbəti təcrübəsinə başlayıb. Oregon Dövlət Universitetinin bitki biokimyaçısı olan həmmüəllif Aymerik Qoyerin sözlərinə görə, alimlər müxtəlif növləri sınaqdan keçirməklə Ay torpağında yetişdirilən hansı kartof sortlarının ən yaxşı nəticə verdiyini müəyyən etməyə ümid edirlər.
