Dünya bazarında neft qiymətlərinin artması Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün həm müsbət, həm də mənfi nəticələr yaradır.
Bir tərəfdən ölkənin ixrac gəlirləri artır, dövlət büdcəsinə daha çox vəsait daxil olur. Digər tərəfdən isə neftin bahalaşması bir çox məhsul və xidmətlərin qiymətinə təsir göstərərək inflyasiya təzyiqlərini gücləndirə bilər.
Azpost.info bildirir ki, iqtisadçıların fikrincə, neft qiymətlərinin yüksəlməsi ilk növbədə nəqliyyat və logistika xərclərini artırır. Çünki yük daşımalarının əsas hissəsi dizel yanacağı ilə işləyən avtomobillər vasitəsilə həyata keçirilir. Nəticədə məhsulların istehsalçıdan bazara çatdırılması daha bahalı olur və bu əlavə xərc son nəticədə istehlakçının ödədiyi qiymətlərdə özünü göstərir.
Beynəlxalq araşdırmalar da göstərir ki, neft qiymətləri Azərbaycanda inflyasiyanın mühüm amillərindən biridir.
Meyvə və tərəvəz qiymətləri nə vəd edir?
Neft bahalaşdıqda ilk təsiri hiss edən məhsullar sırasında meyvə və tərəvəzlər yer alır. Bu məhsulların böyük hissəsi rayonlardan Bakı və digər şəhərlərə daşınır. Yanacaq xərclərinin artması logistika qiymətlərini yüksəltdiyindən bazarlarda və marketlərdə meyvə-tərəvəzin qiyməti arta bilər. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, yanacaq qiymətlərindəki dəyişikliklər ərzaq məhsullarının son satış qiymətinə birbaşa təsir edir.
Heyvandarlıq sektoru da yanacaq və enerji xərclərindən ciddi şəkildə asılıdır. Yem daşınması, heyvandarlıq təsərrüfatlarının fəaliyyəti və məhsulların satış nöqtələrinə çatdırılması əlavə xərc tələb edir. Buna görə də neft qiymətlərinin artması ət, süd, pendir, qatıq və digər süd məhsullarının bahalaşmasına səbəb ola bilər.
Çörək və un məhsulları bahalaşa bilər?
Azərbaycanda buğdanın əhəmiyyətli hissəsi idxal olunur. Neftin bahalaşması beynəlxalq daşınma xərclərini artırdığı üçün buğda və unun maya dəyərinə təsir göstərə bilər. Bununla yanaşı, kənd təsərrüfatında istifadə olunan yanacaq və gübrələrin qiymətindəki artım da çörəyin maya dəyərini yüksəldən amillər sırasındadır. Ekspertlər hesab edirlər ki, qlobal ərzaq qiymətlərindəki artım Azərbaycanda da inflyasiyanı sürətləndirə bilər.
Azərbaycan bazarında satılan bir çox ərzaq məhsulu xaricdən gətirilir. Günəbaxan yağı, şəkər, çay, düyü və müxtəlif qablaşdırılmış məhsulların qiyməti beynəlxalq nəqliyyat xərclərindən asılıdır. Neft bahalaşdıqca dəniz və quru daşımaları da bahalaşır ki, bu da idxal məhsullarının qiymətlərində öz əksini tapa bilər.
Neft təkcə yanacaq deyil, həm də plastik istehsalının əsas xammallarından biridir. Marketlərdə satılan su, sərinləşdirici içkilər, süd məhsulları və bir çox ərzaq plastik qablaşdırmada təqdim olunur. Neft bahalaşdıqca qablaşdırma materiallarının maya dəyəri də yüksəlir ki, bu da məhsulun son qiymətinə təsir göstərə bilər.
Azərbaycanda vəziyyət necə ola bilər?
Azərbaycan neft ixrac edən ölkə olsa da, iqtisadiyyat qlobal qiymət dəyişikliklərindən tam sığortalanmayıb. Alimlərin araşdırmalarına görə, neft qiymətlərindəki artım uzunmüddətli perspektivdə ölkədə ümumi qiymət səviyyəsinə təsir göstərən əsas amillərdən biridir. Hazırda ölkədə ərzaq inflyasiyası 6 faizdən yuxarı səviyyədədir və qlobal bazarlardakı yeni bahalaşmalar əlavə təzyiqlər yarada bilər.
Neftin bahalaşması ilk baxışda yalnız yanacaq bazarına təsir edən hadisə kimi görünür. Lakin əslində bu proses bütün iqtisadi zənciri əhatə edir. Meyvə-tərəvəz, ət, süd məhsulları, çörək, günəbaxan yağı və digər idxal ərzaqları neft qiymətlərinin artmasından ən çox təsirlənə biləcək məhsullar sırasındadır. Əsas səbəb isə daşınma, enerji və istehsal xərclərinin yüksəlməsidir. Buna görə də dünya bazarında neft qiymətlərində baş verən dəyişikliklər Azərbaycan istehlakçılarının gündəlik alış-veriş səbətində də hiss oluna bilər.
Samir Abdullayev
