süni intellekt
İnformasiya axınının sürətləndiyi dövrdə dezinformasiya problemi daha da aktuallaşır. Sosial şəbəkələrdə və xəbər platformalarında yayılan saxta məlumatlar həm ictimai rəyə, həm də siyasi və iqtisadi qərarlara təsir göstərə bilir.
Azpost.info bildirir ki, məhz bu səbəbdən texnologiya şirkətləri və elmi mərkəzlər yalan xəbərlərin avtomatik aşkarlanması üçün yeni süni intellekt sistemləri üzərində işləyirlər.
Son aylarda bir neçə beynəlxalq tədqiqat qrupu tərəfindən təqdim olunan yeni nəsil sistemlər xəbərlərin doğruluğunu real vaxtda analiz etməyə qadirdir. Bu texnologiyalar böyük dil modelləri və maşın öyrənməsi alqoritmlərindən istifadə edərək məlumatları milyonlarla mənbə ilə müqayisə edir və uyğunsuzluqları aşkar edir.
Sistem necə işləyir?
Yeni texnologiyanın əsas prinsipi “çoxmənbəli yoxlama” üzərində qurulub. Süni intellekt sisteminə daxil edilən hər bir xəbər avtomatik olaraq müxtəlif etibarlı mənbələrlə müqayisə olunur. Bunlara rəsmi xəbər agentlikləri, dövlət qurumlarının açıqlamaları və beynəlxalq məlumat bazaları daxildir.
Əgər sistem eyni hadisə ilə bağlı ziddiyyətli məlumatlar aşkar edərsə, xəbər “şübhəli” kimi işarələnir. Daha sonra bu məlumat insan moderatorlara ötürülür və əlavə yoxlama aparılır.
Bəzi inkişaf etmiş modellər isə yalnız mənbələri yoxlamaqla kifayətlənmir, həm də mətnin strukturunu analiz edir. Məsələn, emosional manipulyasiya, şişirdilmiş ifadələr və ya məntiqi ziddiyyətlər də alqoritmlər tərəfindən müəyyən edilə bilir.
Jurnalistika üçün yeni mərhələ?
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu texnologiya jurnalistika sahəsində yeni dövrün başlanğıcı ola bilər. Xüsusilə sürətli xəbər dövriyyəsində çalışan redaksiyalar üçün bu sistemlər böyük üstünlük yarada bilər.
Bəzi media qurumları artıq süni intellekt əsaslı yoxlama sistemlərini redaksiya prosesinə inteqrasiya etməyə başlayıblar. Bu, xəbər yayılmadan əvvəl onun ilkin yoxlanmasını avtomatik həyata keçirməyə imkan verir.
Bununla belə, ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, süni intellekt 100% dəqiq deyil. Bəzi hallarda sistemlər yanlış pozitiv və ya yanlış neqativ nəticələr verə bilər. Yəni, doğru xəbəri səhv kimi, səhv xəbəri isə doğru kimi qiymətləndirmək riski qalır.
Dünya üzrə aparılan araşdırmalar göstərir ki, saxta xəbərlərin yayılması son illərdə xüsusilə artıb. Seçkilər, münaqişələr və iqtisadi böhranlar zamanı dezinformasiya daha sürətlə yayılır. BMT və bir sıra beynəlxalq təşkilatlar artıq bu problemi qlobal təhlükə kimi qiymətləndirir. Yeni süni intellekt sistemlərinin məqsədi yalnız xəbərləri yoxlamaq deyil, həm də informasiya mühitini daha şəffaf etməkdir.
Gələcək perspektiv nə vəd edir?
Mütəxəssislərin fikrincə, yaxın 5–10 il ərzində media orqanlarında süni intellekt “ikinci yoxlayıcı redaktor” kimi fəaliyyət göstərə bilər. Yəni jurnalist yazını hazırlayacaq, süni intellekt isə onu faktoloji baxımdan analiz edəcək.
Bununla belə, insan amilinin tam əvəz olunması gözlənilmir. Çünki kontekst, niyyət və siyasi çalarlar kimi amilləri hələ də insan daha dəqiq qiymətləndirə bilir.
Nəticə olaraq, süni intellekt artıq təkcə mətn yaradan deyil, həm də informasiyanın doğruluğunu qiymətləndirən bir vasitəyə çevrilir. Bu isə gələcəyin media mühitini daha təhlükəsiz və etibarlı edə bilər.
Sunay Aydın
