Hörmüz boğazının yenidən gəmilərin hərəkəti üçün açılması qlobal iqtisadiyyat, xüsusən də enerji və tədarük zənciri üçün son ayların ən böyük dönüş nöqtəsidir. Fevral ayında başlayan ABŞ-İsrail-İran gərginliyindən sonra boğazın bağlanması dünya bazarlarını iflic etmişdi. İndi isə imzalanan ilkin atəşkəs və BMT-nin xüsusi təxliyə dəhlizi sayəsində naviqasiya bərpa olunub.
Azpost.info bildirir ki, dünya üzrə xam neftin və mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) təxminən 20%-i məhz bu dar su yolundan keçir. Boğazın açılması bazarlardakı qorxu faktorunu dərhal sıfırlayıb.
Neft qiymətləri: “Şok eniş” gözlənilir?
Müharibə dövründə 115-120 dollara qədər yüksələn neft qiymətləri sürətlə ucuzlaşır. Hazırda bir neçə mühüm tendensiya var. Brent markalı neftin qiyməti son saatlarda kəskin azalaraq 72-73 dollar səviyyəsinə düşüb. Bu, fevralın 28-nə (müharibənin başladığı günə) qədər olan qiymətlərdən də aşağıdır.
ABŞ və İran arasındakı razılaşmaya əsasən, Tehrana neft ixracı üçün sanksiya güzəştləri (waiver) verilib. Bu, qlobal bazara əlavə fiziki neft həcmlərinin daxil olması deməkdir. Son 24 saatda boğazdan keçən gəmilərin sayı ikiqat artıb. ABŞ Enerji Nazirliyi son sutkada boğazdan təxminən 20 milyon barel neftin keçdiyini bəyan edib. Böyük investisiya bankları (Goldman Sachs, Morgan Stanley) 2026-cı ilin son rübü üçün neft proqnozlarını artıq 70-80 dollar aralığına endiriblər.
Qida bazarında qiymətlər ucuzlaşacaq?
Hörmüz boğazı birbaşa taxıl dəhlizi olmasa da, qida bazarına təsirini iki əsas iqtisadi rıçaq vasitəsilə göstərir:
Bura logistika və daşıma xərclərinin düşməsi aiddir. Boğaz bağlandıqdan sonra gəmilər daha uzun və təhlükəli marşrutlara yönəlmişdi, sığorta xərcləri astronomik həddə çatmışdı. İndi dəniz logistikası normallaşır, bu isə qlobal miqyasda qida daşınmasının maya dəyərini aşağı salacaq.
Enerji resurslarının (neft və qazın) ucuzlaşması Həmçinin birbaşa gübrə istehsalının xərcini azaldır. Bu isə payızlıq və yazlıq əkin mövsümündə aqrar sektorun xərclərini kompensasiya edəcək və qlobal ərzaq inflyasiyasını cilovlayacaq.
Azərbaycan üçün nəticəsi nədir?
Neft qiymətlərinin 70 dollar civarına düşməsi Azərbaycanın ixrac gəlirlərini müəyyən qədər azaltsa da, ölkəmizin dövlət büdcəsində neftin baza qiyməti kifayət qədər təhlükəsiz səviyyədə götürülüb. Digər tərəfdən, qlobal logistikanın bərpası və idxal olunan ərzaq məhsullarının daşınma xərclərinin düşməsi ölkəmizdə inflyasiya təzyiqini azaldan müsbət daxili faktor olacaq.
S.Abdulla
