Son 20 ildə aparılan tədqiqatlar göstərib ki, saçın düz, dalğalı və ya buruq olması əsasən saç follikullarının quruluşundan asılıdır. Məhz bu xüsusiyyətlər insanların saç teksturasının niyə fərqli olduğunu izah edir.
Azpost.info bildirir ki, bu barədə Science Alert portalı məlumat yayıb.
Tədqiqatçılar insanın baş dərisində yerləşən saç follikullarını araşdıraraq müəyyən ediblər ki, buruq saçlar öz formasını hələ dərinin səthinə çıxmamışdan əvvəl alır. Alimlərin fikrincə, bu proses saç kökü daxilində formalaşır.
Araşdırma göstərib ki, düz və şaquli yerləşən follikullardan çıxan saçlar adətən düz olur. Əyri formalı follikullarda isə saç təbii şəkildə bükülərək buruq və ya dalğalı formaya düşür.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bunu saçın gələcək formasını müəyyən edən bir qəlibə bənzətmək olar. Lakin əslində proses daha mürəkkəb bioloji mexanizmlərlə idarə olunur.
Hüceyrələrin fərqli inkişafı saçın formasını müəyyən edir
Sonrakı araşdırmalar bu mexanizmi daha ətraflı izah edib. Məlum olub ki, formalaşmaqda olan saçın müxtəlif tərəflərindəki hüceyrələr eyni sürətlə inkişaf etmir. Nəticədə saçın əsas zülalı olan keratin bərabər paylanmır.
Bu qeyri-bərabər paylanma saçın quruluşunda asimmetriya yaradır və nəticədə saç təbii şəkildə əyilərək buruq olur.
Düz saçlar isə daha simmetrik quruluşa malik follikullarda formalaşır. Alimlər bildirirlər ki, saçın kimyəvi tərkibi onun qalınlığına və digər xüsusiyyətlərinə təsir etsə də, saçın düz və ya buruq olmasını ilk növbədə follikulun forması müəyyən edir.
Saç dəridən çıxdıqdan sonra forması dəyişmir
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, saç dərinin səthinə çıxdıqdan sonra onun forması demək olar ki, dəyişmir. Çünki saç artıq canlı toxuma deyil, əsasən keratin liflərindən ibarətdir. Saçın böyüməsi və formasının yaranması ilə bağlı bütün əsas proseslər hələ follikulun daxilində baş verir.
Genlər əsas rol oynayır
Saç follikulları kök hüceyrələrdən, qan damarlarından və saçın inkişafını təmin edən vəzilərdən ibarət mürəkkəb bioloji quruluşdur. Onların forması böyük ölçüdə genetik olaraq müəyyənləşdiyi üçün saçın düz, dalğalı və ya buruq olması da çox vaxt irsi xüsusiyyət kimi nəsildən-nəslə ötürülür.
Saçın forması irqlə bağlı deyil
Alimlər qeyd edirlər ki, saçın teksturasını irqi mənsubiyyətlə əlaqələndirmək elmi baxımdan düzgün deyil. Araşdırmalar göstərir ki, düz, dalğalı və buruq saçlar bütün insan populyasiyalarında rast gəlinir. Sadəcə bəzi genetik qruplarda müəyyən saç tiplərinə daha çox təsadüf olunur.
Buruq saç isti iqlimdə üstünlük verə bilər
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, saç follikullarının müxtəlif formaları təkamül prosesində yaranıb. 2023-cü ildə aparılmış bir araşdırma göstərib ki, bütün saç tipləri baş dərisini Günəş şüalarının təsirindən müəyyən qədər qoruyur.
Lakin ən sıx buruq saçlar bu baxımdan daha effektiv müdafiə yaradır. Alimlərin fikrincə, bu xüsusiyyət isti iqlim şəraitində yaşayan insanlar üçün təkamül üstünlüyü təmin etmiş ola bilər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, saçın düz və ya buruq olması gündəlik qulluq vasitələrindən deyil, əsasən saç follikulunda baş verən təbii bioloji proseslərdən asılıdır. Bu səbəbdən saçın əsas forması hələ dərialtında, inkişaf mərhələsində müəyyənləşir.
Sunay Aydın
