Piylənmə bir-biri ilə əlaqəli çoxsaylı amillərin təsiri nəticəsində inkişaf edən mürəkkəb xroniki xəstəlik hesab olunur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu problem yalnız həddindən artıq qidalanma və ya fiziki aktivliyin azlığı ilə bağlı deyil. Genetik, bioloji, psixoloji və sosial amillər də artıq çəkinin yaranmasında mühüm rol oynayır.
Almaniya Piylənmə Cəmiyyətinin məlumatına görə, hazırda dünyada milyonlarla insan artıq çəkidən əziyyət çəkir. Təkcə Almaniyada təxminən 19 milyon nəfər, yəni 18-79 yaş arasında olan böyüklərin dörddə biri artıq çəki problemi ilə üzləşib. Oxşar tendensiya dünyanın bir çox ölkəsində də müşahidə olunur.
Piylənmə müstəqil xəstəlik hesab olunur
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, müasir tibb piylənməni müstəqil xroniki xəstəlik kimi qiymətləndirir.
Bu xəstəlik aşağıdakılar da daxil olmaqla 60-dan çox xəstəliyin inkişaf riskini artırır:
- II tip şəkərli diabet;
- arterial hipertoniya;
- ürəyin işemik xəstəliyi;
- insult;
- maddələr mübadiləsinin pozulması;
- oynaq xəstəlikləri;
- bəzi xərçəng növləri.
Genetik meyillilik əsas amillərdən biridir
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, piylənmənin yaranmasında irsi meyillilik mühüm rol oynayır.
Valideynlərdən biri və ya hər ikisi artıq çəkidən əziyyət çəkirsə, uşağın gələcəkdə piylənmə riski əhəmiyyətli dərəcədə artır. Həmçinin hamiləlik dövründə maddələr mübadiləsində baş verən pozuntular da gələcəkdə artıq çəkiyə meyilliliyin formalaşmasına təsir göstərə bilər.
Hormon balansının pozulması da səbəb ola bilər
Aclıq, toxluq hissi və enerji sərfiyyatını tənzimləyən hormonların fəaliyyətində baş verən dəyişikliklər insanın daim artıq qida qəbul etməsinə və çəkisinin tədricən artmasına səbəb ola bilər.
Bu zaman qidalanmada ciddi dəyişiklik olmasa belə, bədən çəkisi arta bilər.
Uşaqlıqdan formalaşan qidalanma vərdişləri
Mütəxəssislər bildirirlər ki, ailədə formalaşan qidalanma vərdişləri də böyük əhəmiyyət daşıyır.
Yüksək kalorili qidalar, şirniyyat və “fast food” məhsullarının tez-tez istehlakı, eləcə də sağlam qidalanma mədəniyyətinin olmaması artıq gənc yaşlardan piylənməyə zəmin yaradır.
Sosial amillər də təsirlidir
Araşdırmalara görə, aşağı təhsil səviyyəsi, sağlam həyat tərzi barədə məlumatın az olması və maddi imkanların məhdudluğu da piylənmə riskini artıran amillər sırasındadır.
Belə hallarda insanlar daha çox ucuz, lakin yüksək kalorili qidalara üstünlük verirlər.
Hərəkətsiz həyat tərzi
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, müasir həyat tərzi də artıq çəkinin əsas səbəblərindən biridir.
Oturaraq işləmək, kompüter və smartfon qarşısında uzun müddət vaxt keçirmək, eləcə də fiziki aktivliyin az olması enerji sərfiyyatını azaldır və artıq çəkinin toplanmasına şərait yaradır.
Stress və depressiya riski artırır
Psixoloji amillər də piylənmənin inkişafına təsir göstərir.
Depressiya və xroniki stress yaşayan insanlarda artıq çəki riski daha yüksək olur. Bundan əlavə, siqareti tərgitdikdən sonra bəzi insanlarda iştaha müvəqqəti olaraq artır və bu da çəki artımına səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, piylənmə yalnız həddindən artıq qida qəbulu ilə bağlı problem deyil. Genetik xüsusiyyətlər, hormon balansı, qidalanma vərdişləri, sosial mühit, fiziki aktivlik və psixoloji vəziyyət birlikdə artıq çəkinin yaranmasına təsir göstərir. Buna görə də piylənmənin qarşısının alınması və müalicəsi kompleks yanaşma, sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik və zərurət olduqda həkim nəzarəti tələb edir.
Sunay Aydın
