Alimlər dünyanın buzlaqlarında nə qədər buz və su ehtiyatının toplandığını müəyyənləşdirmək üçün qlobal buzlaq xəritəsini yeniləyiblər.
Azpost.info bildirir ki, “Scientific Data” jurnalında dərc olunan yeni araşdırmaya görə, Yer kürəsindəki buzlaqların ümumi buz həcmi təxminən 150 min kub kilometr təşkil edir.
Alimlərin hesablamalarına əsasən, bu buzların hamısı ərisə, Dünya okeanının səviyyəsi təxminən 32,3 santimetr yüksələ bilər. Hesablamalara Antarktida və Qrenlandiyanın nəhəng buz örtükləri daxil edilməyib.
Tədqiqat Venesiyadakı Ka-Foskari Universitetinin alimləri və İtaliya Milli Tədqiqat Şurasının Qütb Elmləri İnstitutunun mütəxəssisləri tərəfindən aparılıb.
Süni intellektlə buzlaqların qalınlığı hesablandı
Tədqiqatçılar maşın öyrənməsinə əsaslanan IceBoost v2.0 adlı model hazırlayıblar. Model dünyanın müxtəlif buzlaqlarında aparılmış ölçmələrdən əldə edilən 7 milyondan çox buz qalınlığı göstəricisi əsasında öyrədilib.
Model relyef, səthin mailliyi, buzun hərəkət sürəti və temperatur da daxil olmaqla 26 fiziki və həndəsi parametri nəzərə alır.
Bu yanaşma alimlərə dünyanın ən böyük müasir buzlaq məlumat bazalarından biri olan Randolph Glacier Inventory reyestrindəki hər bir buzlağın qalınlığını və həcmini daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verib.
Ümumi buz həcmi əvvəlki hesablamalara yaxın olsa da, yeni model buzun planet üzrə konkret olaraq harada toplandığını daha dəqiq göstərir. Əvvəlki hesablamalarla müqayisədə yeni modelin real sahə müşahidələri ilə uyğunluğu təxminən 40% artıb.
Bəzi buzlaqların həcmi əvvəlkindən iki dəfə çoxdur
Yeni qiymətləndirmənin diqqətçəkən nümunələrindən biri Şərqi Qrenlandiyanın Geyki yaylasındakı buzlaqdır.
Onun qalınlığı 2 kilometrə çatır. Yeni hesablamalara görə, bu buzlaqdakı ümumi buz həcmi əvvəlki qiymətləndirmələrdən demək olar ki, iki dəfə çoxdur.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, buzlaqların qalınlığı ilə bağlı dəqiq məlumatlar onların 2100-cü ilə qədər vəziyyətini proqnozlaşdırmaq və ərimənin gələcəkdə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə təsirini hesablamaq üçün vacibdir.
Yeni model beynəlxalq GlacierMIP4 layihəsi çərçivəsində də istifadə ediləcək. Layihənin nəticələri İqlim Dəyişmələri üzrə Hökumətlərarası Ekspertlər Qrupunun (IPCC) gələcək qiymətləndirmələrində nəzərə alınacaq.
Hansı bölgələrdə məlumat çatışmır?
Yeni xəritə alimlərin məlumat əldə etməkdə çətinlik çəkdiyi əraziləri də göstərib. Belə bölgələr arasında Himalay, Qarakorum və Pataqoniyanın böyük buz sahələri var.
Bu məlumatlar gələcək ekspedisiyalar və buzlaqlar üzərində aparılacaq ölçmələr üçün prioritet əraziləri müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.
Buz ehtiyatlarının dəqiq hesablanması yalnız iqlim dəyişikliklərinin proqnozlaşdırılması baxımından əhəmiyyət daşımır. Buzlaqlar çayları və ekosistemləri qidalandırır, kənd təsərrüfatını və əhalini su ilə təmin edir. Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, dünyada təxminən 1,9 milyard insan müəyyən dərəcədə buzlaq mənşəli su ehtiyatlarından asılıdır.
Buz ehtiyatlarının daha dəqiq hesablanması xüsusilə quraq bölgələrdə gələcəkdə şirin suya çıxış imkanlarını daha düzgün proqnozlaşdırmağa kömək edə bilər. Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, gələcək hesablamaların daha dəqiq olması fiziki modellərlə maşın öyrənməsinin birləşdirilməsindən asılı olacaq.
Lakin dəqiq məlumatların toplanması üçün vaxt azalır. Alimlərin fikrincə, orta enliklərdə, o cümlədən Alp dağlarında yerləşən bəzi buzlaqlar artıq qarşıdakı onilliklərdə tamamilə yox ola bilər.
N.Talıblı
