Mağazadan paltar, ayaqqabı, məişət texnikası və ya başqa məhsul alırsınız, lakin evə gətirdikdən sonra onun sizə uyğun olmadığını görürsünüz. Məhsul istifadə edilməyib, qəbzi də var. Ancaq mağazaya müraciət edəndə sizə “Satılan mal geri qaytarılmır” cavabı verirlər. Bu imtina qanunidirmi? Alıcı aldığı məhsulu neçə gün ərzində dəyişə və pulunu geri ala bilər?
Azərbaycanda istehlakçıların bu sahədə hüquqları “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanunla tənzimlənir. Qanunvericilikdə həm keyfiyyətli, həm də qüsurlu malların dəyişdirilməsi və qaytarılması üçün fərqli qaydalar nəzərdə tutulub.
14 gün ərzində malı dəyişmək hüququ
Qanunun 15-ci maddəsinə əsasən, lazımi keyfiyyətli qeyri-ərzaq malı forması, ölçüsü, fasonu, rəngi və ya digər səbəblərə görə alıcıya uyğun gəlmirsə, istehlakçının onu dəyişdirmək hüququ var.
Bunun üçün malın alındığı gün nəzərə alınmadan 14 gün ərzində mağazaya müraciət edilməlidir. Yəni müddət alış günündən sonrakı gündən hesablanır.
Lakin bu hüquqdan istifadə etmək üçün bir neçə şərt var:
-Mal istifadə edilməmiş olmalıdır;
-Əmtəə görünüşü və istehlak xassələri qorunmalıdır;
-Plombu və yarlığı saxlanılmalıdır;
-Alış faktını təsdiq edən kassa çeki, qəbz və ya digər sənəd təqdim edilməlidir.
Vacib məqam budur ki, qanun ilk növbədə malın dəyişdirilməsini nəzərdə tutur. Əgər həmin vaxt mağazada alıcının istəyinə uyğun başqa məhsul yoxdursa, istehlakçı pulunun geri qaytarılmasını tələb edə bilər. Başqa mal seçmək və ya uyğun məhsulun satışa gəlməsini gözləmək də mümkündür.
Hansı malları geri qaytarmaq mümkün deyil?
Qanunvericilikdə bəzi keyfiyyətli malların dəyişdirilməsinə və qaytarılmasına məhdudiyyət qoyulub. Nazirlər Kabinetinin 21 may 1998-ci il tarixli 114 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənmiş siyahıya, əsasən, aşağıdakılar daxildir:
-Qızıl və digər qiymətli metallardan hazırlanmış məmulatlar;
-Parfümeriya və kosmetika məhsulları;
-Çimərlik geyimləri;
-Şəxsi gigiyena əşyaları, diş fırçaları və daraqlar;
-Uşaq oyuncaqları;
-Müəyyən növ alt paltarları və corablar;
-Məişət kimyası məhsulları;
-Mağazadan çıxarılmış ərzaq malları.
Bu siyahı keyfiyyətli mallara aiddir. Məhsulun istehsal qüsuru varsa, məsələ başqa qaydada qiymətləndirilir.
Qüsurlu mal satılıbsa, mağaza nə etməlidir?
Qanunun 7-ci maddəsi istehlakçıya daha geniş hüquqlar verir. Zəmanət müddəti ərzində alınmış məhsulda qüsur və ya saxtalaşdırma aşkar edilərsə, alıcı öz istəyinə uyğun olaraq, malın keyfiyyətli məhsulla dəyişdirilməsini, qiymətin müvafiq məbləğdə azaldılmasını, qüsurun satıcının hesabına aradan qaldırılmasını, təmir üçün çəkdiyi xərclərin ödənilməsini, alqı-satqı müqaviləsinin ləğv edilməsini və pulunun qaytarılmasını tələb edə bilər.
Belə hallarda satıcı qüsurlu malı geri götürməyə və istehlakçının qanuni tələblərindən birini yerinə yetirməyə borcludur.
Məhsulun zəmanət müddəti müəyyən edilməyibsə, qanunvericiliyə əsasən, alıcı malın ona verildiyi gündən iki il ərzində qüsurlarla bağlı tələb irəli sürə bilər.
Mağaza imtina edərsə, hara müraciət etmək olar?
İlk növbədə mağazaya yazılı müraciət etmək, problemin mahiyyətini və tələbinizi qeyd etmək, qəbzin və digər sənədlərin surətini saxlamaq məqsədəuyğundur. Satıcı qanuni tələbi yerinə yetirməkdən imtina edərsə, istehlakçı hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinə şikayət edə bilər. Hüquqların müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etmək də mümkündür.
Beləliklə, mağazanın “Satılan mal geri qaytarılmır” ifadəsi bütün hallarda qanuni əsas sayıla bilməz. Əsas məsələ məhsulun keyfiyyəti, istifadə olunub-olunmaması, müraciət müddəti və qanunla müəyyən edilmiş istisnalardır. İstehlakçı bu qaydaları bilməklə həm əsassız imtinaların, həm də hüquqlarının pozulmasının qarşısını ala bilər.
S. Abdulla
