ABŞ-ın sərt sanksiyalarına baxmayaraq, Tehran hesablaşmalar üçün boşluqlar tapır. İranın kölgə şəbəkələri BƏƏ və Honq Konqdakı vasitəçilərdən istifadə edir.
Tehranın dünya maliyyə sistemindən tamamilə təcrid olunmasına yönəlmiş genişmiqyaslı və çoxsəviyyəli ABŞ sanksiyalarına baxmayaraq, İrandan çıxan nəhəng pul axınları ABŞ-ın aparıcı banklarındakı hesablar vasitəsilə dövr etməkdə davam edir.
The Wall Street Journal jurnalistlərinin araşdırması milyardlarla dolların hər il Amerika yurisdiksiyasına daxil olmasına imkan verən kölgə mexanizmlərinin mahiyyətini üzə çıxarır.
ABŞ Maliyyə Nazirliyinin rəsmi məlumatına görə, təkcə 2024-cü ildə Amerika banklarının müxbir hesablarından İranın maliyyə şəbəkələri ilə birbaşa əlaqəli təxminən 9 milyard dollar keçib. Bu cür sxemlər İran kredit təşkilatlarından ABŞ institutlarına birbaşa və şəffaf köçürmələri nəzərdə tutmur. Tehran əsasən Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Honq Konq və tənzimləmənin daha yumşaq olduğu digər yurisdiksiyalarda yerləşən saxta şirkətlərdən, uydurma valyuta mübadiləsi məntəqələrindən və etibarlı vasitəçilərdən ibarət mürəkkəb şəbəkə qurub.
Bu strukturlar ABŞ maliyyə sektoru ilə rəsmi müxbir əlaqələri olan xarici banklarda hesablar açırlar. Qlobal ticarətin böyük hissəsi hələ də Amerika valyutasından asılı olduğuna görə, İran vəsaitləri qaçılmaz olaraq ABŞ bank infrastrukturundan keçir və diqqətlə gizlədilmiş şəkildə dövriyyəyə buraxılır.
BƏƏ-dəki bank filialları və 1,8 milyard dollarlıq əməliyyatlar
Bu təcrübənin bariz nümunələrindən biri Misirin dövlət bankı Banque Misr-in BƏƏ-dəki beş filialının fəaliyyəti olub. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin maliyyə cinayətləri ilə mübarizə qurumu FinCEN-in qiymətləndirməsinə görə, nisbətən qısa müddət ərzində bu hesablar vasitəsilə İrana xüsusi xidmət orqanları ilə əməkdaşlıqda şübhəli bilinən 100-dən çox şirkətə məxsus təxminən 1,8 milyard dollar keçib.
Vaşinqtonun diqqətini Alpa Trading FZCO və Midas Oil Trading DMCC kimi strukturlar cəlb edib. Bu şirkətlər vasitəsilə İranın müdafiə qurumlarının və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun maliyyələşdirildiyi bildirilir. Buna cavab olaraq ABŞ tənzimləyiciləri Misir bankının BƏƏ-dəki filiallarının dollar sistemindən faktiki olaraq kəsilməsini təklif ediblər.
Bu təşəbbüs yeni Amerika administrasiyasının İrana qlobal likvidlik imkanlarını tamamilə bağlamaq məqsədilə başladığı genişmiqyaslı “Operation Economic Outcast” kampaniyasının bir hissəsi olub. ABŞ maliyyə naziri Skott Bessent bildirib ki, Vaşinqton xarici bankların Tehrana hesablaşmalar aparmaqda kömək etmək cəhdlərinin qarşısını sistemli şəkildə almaqda davam edəcək.
ABŞ qarşısında strateji dilemma
Bununla belə, Ağ Ev qarşısında mürəkkəb strateji dilemma yaranır: müxbir hesablar üzərində həddindən artıq sərt nəzarət İranın mövqelərini zəiflədə bilər, lakin eyni zamanda tamamilə qanuni qlobal ödənişlərə zərbə vurmaq və suveren dövlətləri yuan, rəqəmsal aktivlər və alternativ hesablaşma alətlərinə keçidi sürətləndirməyə sövq etmək riski daşıyır.
N.Talıblı
