Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Müsəlman dini liderlərinin 7-ci Görüşünün yekununda Bakı Bəyannaməsi qəbul edilib.
Bəyannaməni Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi sədrinin birinci müavini Salman Musayev səsləndirib. Sənəddə Türk dünyasının dini-mənəvi birliyi, terrorizm və ekstremizmə qarşı mübarizə, məzhəblərarası anlaşma, gənclərin maarifləndirilməsi və insan hüquqlarının qorunması ilə bağlı mühüm istiqamətlər müəyyənləşdirilib.
Terrorizm və islamofobiyaya qarşı birgə mübarizə
Bakı Bəyannaməsində TDT Müsəlman dini idarə rəhbərlərinin Şurasının terrorizm, ekstremizm, separatizm, ksenofobiya, islamofobiya, türkofobiya, təkfirçilik, məzhəblərarası ayrı-seçkilik və nifrət çağırışlarının qarşısının alınması istiqamətində birgə səyləri davam etdirəcəyi bildirilib.
Şura bu fəaliyyətini beynəlxalq hüquq normaları və TDT-nin prinsipləri əsasında həyata keçirəcək.
Sənəddə Türk-İslam mənəviyyatı və mədəniyyətinin potensialından dünyada sülh və rifahın möhkəmləndirilməsi üçün istifadə edilməsinin vacibliyi də vurğulanıb.
Dini təhsil və gənclər əsas istiqamətlərdən biri olacaq
Bəyannaməyə əsasən, TDT ölkələrinin dini qurumları arasında elmi və təhsil əməkdaşlığının genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Bu məqsədlə birgə elmi konfransların təşkili, dini mərkəzlərin yaradılmasına dəstək, tələbə və müəllim mübadiləsi, dini və elmi tədqiqatların inkişafının təşviqi planlaşdırılır.
Sənəddə xüsusilə gənc nəslə ənənəvi mənəvi dəyərlərin ötürülməsi məsələsinə diqqət çəkilir. Türk dünyasının tarixinin öyrənilməsi və yeni nəsillərə çatdırılması da əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilib.
Ortaq fətvalar və bayram tarixləri
Bakı Bəyannaməsində TDT ölkələrinin dini qurumları arasında mötədil İslam və məzhəblərarası anlaşma prinsiplərinə xidmət edən ortaq fətvaların hazırlanması istiqamətində fəaliyyətin davam etdiriləcəyi qeyd olunub.
Bundan başqa, Ramazan və Qurban bayramlarının ilkin tarixlərinin müəyyənləşdirilməsi məsələsində ölkələrin spesifik xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla birgə yanaşmaların davam etdirilməsi nəzərdə tutulur.
Qadın və uşaq hüquqları da sənəddə yer alıb
Bəyannamədə insan hüquqları, o cümlədən qadın və uşaq hüquqlarının təşviqi və müdafiəsi ilə bağlı əməkdaşlığın gücləndirilməsi də öz əksini tapıb.
TDT dini qurumlarının qadınlar, gənclər və uşaqlar arasında dini-tərbiyəvi tədbirlər keçirməsi, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi aparması və gənc nəslin dini sahədə maarifləndirilməsi üçün imkanların genişləndirilməsinə çalışacağı bildirilib.
Eyni zamanda Türk dövlətlərinin dini və mənəvi mühitinə xarici müdaxilə, zərərli təbliğat, sektantlıq və ideoloji təxribatların qarşısının alınması istiqamətində birgə səylərin davam etdiriləcəyi qeyd olunub.
Türk dünyasının dini və tarixi irsi
Bakı Bəyannaməsi dini ədəbiyyatın və dinşünaslıqla bağlı əsərlərin türk dövlətlərinin dillərinə tərcüməsi və yayılması sahəsində əməkdaşlığın davam etdirilməsini də nəzərdə tutur.
Bu istiqamətdə təlim seminarları, konfranslar və simpoziumların keçirilməsi, metodologiya və təcrübə mübadiləsinin aparılması planlaşdırılır.
TDT ölkələrində yerləşən dini və tarixi məkanlara birgə səfərlərin və turların təşkil edilməsi, həmin irsin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması da sənəddə əksini tapıb.
Nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri görüşün yüksək səviyyədə təşkilinə və iştirakçılara göstərilən qonaqpərvərliyə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə və Azərbaycan hökumətinə təşəkkürlərini bildiriblər.
Onlar həmçinin hazırlıq və koordinasiya prosesinə verdiyi töhfəyə görə TDT Katibliyinə minnətdarlıqlarını ifadə ediblər.
Bəyannamədə TDT-nin Baş katibi Kubanıçbek Omuralievin Müsəlman Dini İdarələri Rəhbərləri Şurasının fəaliyyətinə verdiyi töhfə də yüksək qiymətləndirilib. Onun səlahiyyət müddətinin başa çatması nəzərə alınaraq gələcək fəaliyyətində uğurlar arzulanıb.
Prezident İlham Əliyevə müraciət
Görüş çərçivəsində TDT-nin Müsəlman dini liderləri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə müraciət də ediblər.
Müraciətin mətnini Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi sədrinin müavini Rəşad Əliyarlı oxuyub.
Bakı Bəyannaməsi 14 sentyabr 2026-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərində qəbul edilərək imzalanıb. Sənəd ingilis dilində bir nüsxədə hazırlanıb və TDT Katibliyində saxlanılması üçün təqdim olunub.
