Azərbaycanda sinir sistemi xəstəlikləri ilə bağlı statistika diqqət çəkən artımı göstərir. Ötən il 30 və yuxarı yaşlı əhali arasında bu xəstəliklərlə bağlı 59 779 yeni diaqnoz qeydə alınıb. Bu, 2024-cü illə müqayisədə 47,8 faiz çoxdur.
Azpost.info bildirir ki, məlumat Dövlət Statistika Komitəsinin səhiyyə üzrə hesabatına istinadən yayılıb. Komitənin metodologiyasına görə, söhbət tibb müəssisələrində ilk dəfə qoyulmuş diaqnozla qeydə alınan xəstələrdən gedir. Yəni rəqəm ölkədə sinir sistemi xəstəliyi olan bütün insanların sayını deyil, hesabat ilində yeni qeydə alınan halları göstərir.
Hansı xəstəliklər üzrə artım var?
30 və yuxarı yaşlı əhali üzrə statistikada sinir sistemi xəstəlikləri ən ciddi dəyişiklik qeydə alınan istiqamətlərdən biridir.
Müqayisə üçün, digər xəstəlik qruplarında isə azalma müşahidə olunub. İnfeksion və parazitar xəstəliklər üzrə yeni hallar 64 066, yenitörəmələr üzrə 15 611, maddələr mübadiləsi və qidalanma pozuntuları üzrə 48 984, tənəffüs orqanlarının xəstəlikləri üzrə 346 788, həzm sistemi xəstəlikləri üzrə isə 105 187 olub.
Bu rəqəmlər göstərir ki, söhbət yalnız ümumi xəstələnmənin artmasından getmir. Xəstəlik qrupları üzrə dinamika fərqlidir və sinir sistemi xəstəliklərindəki yüksəliş ayrıca diqqət tələb edir.
Bəs sinir sistemi xəstəlikləri niyə artır?
Mütəxəssislər sinir sistemi xəstəliklərinin vahid səbəbdən yarandığını düşünmürlər. Burada yaş, genetika, damar xəstəlikləri, yuxu rejiminin pozulması, xroniki stress, fiziki aktivliyin azlığı və həyat tərzi kimi müxtəlif amillər rol oynaya bilər.
Səhiyyə Nazirliyinin nevroloqu Pərviz Axundov açıqlamasında baş ağrıları və miqrenlə bağlı açıqlamasında xroniki stress, yuxu pozulmaları, fiziki gərginlik, vaxtsız və qeyri-sağlam qidalanma kimi amillərin miqren tutmalarını tətikləyə bildiyini qeyd edib. Həkim müntəzəm qidalanma, kifayət qədər yuxu və dozalanmış fiziki aktivliyin əhəmiyyətini vurğulayıb.
Səhiyyə Nazirliyinin nevroloqu Aygün İsayeva isə yuxusuzluğun beyin funksiyalarına, yaddaşa və emosional vəziyyətə mənfi təsir göstərə biləcəyini, uzunmüddətli yuxu probleminin stressə dözümlülüyü azaltdığını bildirib.
Baş ağrılarının da hər zaman “adi yorğunluq” kimi qəbul edilməməsi tövsiyə olunur. Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssis-eksperti, nevroloq Mərziyyə Məmmədova qeyd edir ki, baş ağrıları ayrıca xəstəlik ola bilər və bəzi hallarda başqa xəstəliklərin simptomu kimi ortaya çıxa bilər. Onun sözlərinə görə, səbəbi müəyyənləşdirmək üçün nevroloqun müayinəsi vacibdir.
Dünyada da nevroloji xəstəliklər böyük problemdir
Problemin miqyası yalnız Azərbaycanla məhdudlaşmır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 2025-ci ildə dərc etdiyi qlobal nevrologiya hesabatına görə, nevroloji xəstəliklər dünyada sağlamlıq pozuntusu və əlilliyin əsas səbəbləri arasında yer alır və hər üç nəfərdən birindən çoxuna təsir edir.
ÜST-nin məlumatına görə, insult, miqren, demensiya və epilepsiya qlobal nevroloji yükün əsas hissəsini təşkil edən xəstəliklərdəndir. Xüsusilə insultla bağlı risklərin mühüm hissəsinin yüksək qan təzyiqi, siqaret, yüksək xolesterin, artıq çəki, fiziki hərəkətsizlik, qeyri-sağlam qidalanma və diabet kimi dəyişdirilə bilən amillərlə əlaqəli olduğu bildirilir.
Statistikadakı artım nə deməkdir?
47,8 faizlik artım ciddi göstəricidir, amma bu rəqəmdən avtomatik olaraq “əhalinin sinir sistemi əvvəlkindən 47,8 faiz daha çox xəstələnib” nəticəsini çıxarmaq düzgün olmaz.
Çünki statistikada yalnız tibb müəssisələrində qeydə alınan yeni diaqnozlar əks olunur. Artımın səbəbləri arasında xəstəliklərin real yayılmasının dəyişməsi ilə yanaşı, insanların həkimə daha çox müraciət etməsi, diaqnostikanın yaxşılaşması və xəstəliklərin daha çox aşkarlanması kimi amillərin olub-olmadığını ayrıca araşdırmaq lazımdır. Dövlət Statistika Komitəsi də səhiyyə statistikasının xəstəliklərin beynəlxalq təsnifatına əsasən formalaşdırıldığını bildirir.
Bununla belə, 59 779 yeni diaqnoz və bir il ərzində 47,8 faizlik artım sinir sistemi xəstəliklərinin profilaktikası, erkən diaqnostikası və nevroloji xidmətlərə çıxış məsələsinin daha ciddi müzakirəsini gündəmə gətirir.
Həkimlərin tövsiyələri isə sadədir: davamlı və təkrarlanan baş ağrılarını, keyimə və zəiflikləri, görmə və nitqdə qəfil dəyişiklikləri, yuxu problemlərini və digər qeyri-adi nevroloji əlamətləri uzun müddət görməzliyə vurmaq olmaz. Özbaşına dərman qəbul etmək əvəzinə həkimə müraciət etmək lazımdır.
