Azərbaycanda vətəndaşların bir hissəsi topladıqları vəsaiti evdə saxlamaq əvəzinə bank əmanətlərinə yerləşdirir. Bəziləri faiz gəliri əldə etmək, digərləri isə pullarını inflyasiyadan və mümkün risklərdən qorumaq istəyir.
Azpost.info bildirir ki, ancaq bankda pul saxlamaq onun bütün hallarda və istənilən məbləğdə təhlükəsiz olması demək deyil.
Bank bağlanarsa, əmanətçinin pulunu kim qaytarır? Bütün əmanətlər dövlət tərəfindən sığortalanırmı? Hansı faizlə yerləşdirilən depozitlər kompensasiya almaq hüququ verir? Manatla və dollarla əmanət arasında hansı fərqlər var?
Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun qaydaları və bank qanunvericiliyi vətəndaşların bu məsələlərdə hüquqlarını müəyyən edir. Əmanət yerləşdirərkən yalnız bankın təklif etdiyi faiz gəlirinə deyil, pulun hansı şərtlərlə qorunduğuna da diqqət yetirmək vacibdir.
Əmanətçinin bilməli olduğu əsas qaydalar
Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun (ƏSF) rəsmi məlumatlarına əsasən, 5 noyabr 2026-cı il tarixinə Azərbaycanda qorunan əmanətlər üçün aşağıdakı şərtlər qüvvədədir.
Bir əmanətçiyə, bir bank üzrə kompensasiya limiti – 12%
Manat əmanətləri üzrə maksimal illik faiz – 2,5%
Xarici valyutada maksimal illik faiz – 30 gün
Ərizə qəbulundan sonra kompensasiyanın ödənilməsi üçün müddət
1. Bank bağlanarsa, əmanətçiyə nə qədər pul qaytarılır?
ƏSF-nin qaydalarına görə, bankda sığorta hadisəsi baş verdikdə fiziki şəxsin qorunan əmanətinin 100 faizi, lakin maksimum 100 min manat olmaqla kompensasiya ödənilir.
Məsələn bankda 20 min manat əmanətiniz varsa, qorunan əmanət şərtlərinə əməl edildiyi halda 20 min manat kompensasiya ala bilərsiniz. 80 min manatınız varsa, həmin məbləğ tam kompensasiya olunur. 150 min manatınız varsa, maksimum 100 min manat kompensasiya edilir.
Burada mühüm məqam var: limit hər bank üzrə ayrıca tətbiq edilir. Bir bankda bir neçə hesabınızın olması kompensasiya limitini artırmır. Manat və dollar hesabları da həmin bank üzrə birlikdə nəzərə alınır.
Başqa bankda yerləşdirilən əmanət isə ayrıca hesablanır.
2. Yüksək faiz təklif edən bankda əmanət saxlamaq risklidirmi?
Əmanətçilərin diqqət etməli olduğu əsas şərtlərdən biri faiz dərəcəsidir.
Hazırda qorunan əmanətlər üzrə:
-Manatla illik faiz 12 faizi;
-Dollar və avro ilə illik faiz 2,5 faizi keçməməlidir.
Bu hədlərdən yüksək faizlə yerləşdirilən əmanət qorunan əmanət hesab edilmir. Yəni bankın yüksək gəlir vədi əmanətçinin sığorta təminatını itirməsi ilə nəticələnə bilər.
Sadə nümunə: Bank manatla illik 13 faiz gəlir təklif edirsə, bu təklifin sığortalanma baxımından nəticəsini müqavilə bağlamazdan əvvəl dəqiqləşdirmək lazımdır.
3. Dollarla əmanət, yoxsa manatla – hansı daha təhlükəsizdir?
Bu seçimdə yalnız sığortalanma şərtlərinə deyil, valyuta riskinə də diqqət yetirmək lazımdır.
Dollarla əmanətin üstünlüyü manatın mümkün məzənnə dəyişikliklərindən qorunmaq imkanıdır. Ancaq xarici valyutada qorunan əmanətlərin faiz həddi daha aşağıdır – illik 2,5 faiz.
Manatla əmanətlərdə isə faiz gəliri daha yüksək ola bilər. Lakin gələcəkdə valyuta məzənnəsində dəyişiklik baş verərsə, əldə olunan faiz gəlirinin bir hissəsi məzənnə fərqinə görə itirilə bilər.
Əmanətçinin seçim edərkən nəzərə almalı olduğu məqamlar:
-Gündəlik xərcləri hansı valyutada həyata keçirir?
-Pulunu nə qədər müddətə bankda saxlamaq istəyir?
-Faiz gəliri onun üçün nə dərəcədə vacibdir?
-Gələcəkdə dollarla və ya avro ilə xərc çəkməyi planlaşdırırmı?
ƏSF-nin qaydalarına görə, manat əmanətləri üzrə kompensasiya manatla, dollar və avro əmanətləri üzrə isə müvafiq valyutada ödənilir. Bir bankdakı müxtəlif valyutalı əmanətlər isə kompensasiya limiti hesablanarkən birlikdə nəzərə alınır.
4. Hansı əmanətlər sığortalanmır?
Vətəndaşların bilməli olduğu başqa bir məsələ bütün bank hesablarının avtomatik sığortalanmamasıdır.
Əmanətin qorunması üçün bank ƏSF-nin iştirakçısı olmalı, yerləşdirilən vəsait qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qorunan əmanət meyarlarına cavab verməlidir.
Məsələn qanunla müəyyən edilmiş faiz həddini aşan əmanətlər, hüquqi şəxslərin bank əmanətləri, bankın müəyyən rəhbər şəxslərinin və əlaqəli şəxslərinin əmanətləri, bankın xarici ölkələrdəki bölmələrində yerləşdirilən vəsaitlər sığorta təminatına daxil edilmir.
Fiziki şəxsin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə əlaqədar açdığı bank hesablarındakı vəsaitlər üçün kompensasiya limiti isə 20 min manatdır.
5. Bank bağlanarsa, əmanətçi nə etməlidir?
Bankın lisenziyası ləğv edildikdə və sığorta hadisəsi baş verdikdə, əmanətçilərin kompensasiya almaq hüququ yaranır.
Əmanətçi ƏSF-yə müraciət edərək kompensasiya tələb edə bilər. Bunun üçün əsasən aşağıdakı sənədlər lazımdır:
-Şəxsiyyəti təsdiq edən sənəd;
-Əmanət müqaviləsi;
-Əmanəti təsdiqləyən digər sənəd, o cümlədən əmanət kitabçası.
Fond ərizəni qəbul etdikdən sonra kompensasiyanı ən geci 30 təqvim günü ərzində ödəməlidir. Müstəsna hallarda bu müddət Fondun qərarı ilə 90 təqvim gününədək uzadıla bilər. Əmanətçinin kompensasiya tələb etmək hüququ barədə bildirişin ilk dəfə dərc edildiyi tarixdən beş il müddətində qüvvədə qalır.
6. Əmanətçi pulunu necə qorumalıdır?
Maliyyə təhlükəsizliyi baxımından bank seçərkən yalnız yüksək faiz təklifinə əsaslanmaq düzgün deyil.
Əmanət yerləşdirməzdən əvvəl:
-
Bankın ƏSF-nin iştirakçısı olub-olmadığını yoxlayın.
-
Təklif olunan faizin qorunan əmanət həddinə uyğunluğunu araşdırın.
-
Müqavilədə vaxtından əvvəl pul çıxarma şərtlərini oxuyun.
-
Əmanət məbləğini sığorta limitini nəzərə alaraq bölüşdürməyi düşünün.
-
Müqavilə və ödəniş sənədlərini saxlayın.
Xüsusilə böyük məbləğdə vəsaiti olan şəxslər üçün bir bankda 100 min manatdan artıq pul saxlamağın risklərini nəzərə almaq vacibdir. Müxtəlif banklarda əmanət yerləşdirmək sığorta limitindən daha səmərəli istifadə etməyə imkan verə bilər.
Bankda pul saxlamaq vəsaiti qorumağın və əlavə gəlir əldə etməyin yollarından biridir. Lakin əmanətin təhlükəsizliyi bankın adına, təklif etdiyi faizə, müqavilənin şərtlərinə və sığorta təminatına bağlıdır.
Əmanətçi bilməlidir ki, bankın bağlanması onun bütün pulunun avtomatik qaytarılacağı anlamına gəlmir. Qanunla müəyyən edilmiş sığorta şərtlərinə əməl etmək və kompensasiya limitini nəzərə almaq maliyyə itkilərinin qarşısını almaq üçün mühüm addımdır.
