Uşağa erkən yaşda smartfon verilməsi sağlamlıqla bağlı əlavə risklərlə əlaqəli ola bilər. Yeni araşdırmada 12 yaşında şəxsi smartfonu olan uşaqlarda sonrakı illərdə qidalanma pozuntularının əlamətlərinə daha çox rast gəlindiyi müəyyən edilib.
Bu barədə Futurism yazıb.
Minlərlə uşağın məlumatları araşdırılıb
Alimlər minlərlə amerikalı uşaq və yeniyetmənin iştirak etdiyi genişmiqyaslı araşdırmanın məlumatlarını təhlil ediblər. 12 yaşına qədər şəxsi smartfonu olan uşaqların göstəriciləri həmin yaşda telefonu olmayan həmyaşıdları ilə müqayisə edilib.
Araşdırma iştirakçılarının təxminən 70 faizi – 6200-dən çox yeniyetmə – 12 yaşına qədər şəxsi smartfon əldə edib. Bu qrupda qidalanma pozuntularının ən çox bildirilən əlaməti həddindən artıq yemək olub. 12 yaşlı uşaqların təxminən 9 faizi belə simptomun olduğunu bildirib.
14 yaşa qədər 12 yaşında smartfonu olan yeniyetmələrin təxminən 24 faizi qidalanma pozuntusunun ən azı bir əlamətini qeyd edib. Həmin yaşda telefonu olmayan həmyaşıdlarında bu göstərici təxminən 16 faiz olub.
Sosial şəbəkələr əsas amillərdən biri ola bilər
Alimlər bu əlaqənin mümkün izahlarından biri kimi smartfon əldə etdikdən sonra uşağın çıxış imkanlarının genişləndiyi məzmunu göstərirlər.
Söhbət xüsusilə sosial şəbəkələrdən gedir. Yeniyetmələr burada müəyyən gözəllik və bədən standartlarına uyğun insanların görüntüləri ilə tez-tez qarşılaşa bilirlər.
Araşdırmaya görə, 12 yaşında smartfonu olan yeniyetmələr özünəinamlarını bədən çəkisi ilə əlaqələndirməyə iki dəfə daha çox meylli olublar. Onlar çəki artımını kompensasiya etmək üçün fiziki məşqlərə və ya potensial təhlükəli üsullara, o cümlədən özünü qusdurmağa əl atmağa da 50 faiz daha çox cəhd ediblər.
Araşdırmanın müəllifi, Kaliforniya Universitetinin San-Fransisko kampusunun yeniyetmə təbabəti üzrə mütəxəssisi Ceyson Naqata bildirib ki, smartfon uşağa xarici görünüş və bədənlə bağlı böyük həcmdə məzmuna daimi çıxış imkanı verir.
Tədqiqatçıya görə, bloqerləri və influenserləri izləmək yeniyetmələri özlərini başqaları ilə daha çox müqayisə etməyə, xarici görünüşlərindən narazı qalmağa və bədənlərini daha mənfi qəbul etməyə sövq edə bilər. Bu təsir qidalanma pozuntuları riskinin yüksəlməsi ilə əlaqəli amillərdən biri ola bilər.
Smartfon özü səbəbdir demək olmaz
Əvvəlki araşdırmalarda uzun ekran müddəti qidalanma pozuntularının simptomları ilə əlaqələndirilib. Yeni araşdırma isə smartfonun hansı yaşda əldə edilməsinin də əhəmiyyət daşıya biləcəyini göstərir.
Araşdırmaya əsasən, ekran qarşısında keçirilən hər əlavə saat belə simptomların daha yüksək riski və özünəinamın bədən çəkisindən daha çox asılı olması ilə əlaqələndirilib.
Lakin tədqiqat yalnız əlaqəni göstərir və smartfonların birbaşa qidalanma pozuntularına səbəb olduğunu sübut etmir. Nəticələrə məzmunun xarakteri də daxil olmaqla digər amillər təsir göstərə bilər.
Araşdırmada iştirak etməyən Şimali Karolina Universitetinin psixologiya və nevrologiya professoru Mitç Prinşteyn hesab edir ki, əldə olunan nəticələr smartfonun daha gec yaşda verilməsinin mümkün riskləri azaltmaq yollarından biri kimi nəzərdən keçirilməsinə imkan verir. Onun fikrincə, hətta smartfon əldə etməyi altı ay və ya bir il gecikdirmək də əhəmiyyətli ola bilər.
Əsas məsələ yalnız smartfon deyil
Uşaqların gadgetlardan aktiv istifadəyə hansı yaşda başlaması getdikcə daha çox elmi araşdırmanın mövzusuna çevrilir. Alimlər bildirirlər ki, beynin müəyyən inkişaf mərhələlərində ekranların təsirinə həssaslıq daha yüksək ola bilər.
Erkən yaşda cihazlardan uzun müddət istifadə öyrənmə prosesinə və koqnitiv qabiliyyətlərə də təsir göstərə bilər.
Bununla belə, əsas məsələ yalnız uşağın smartfonunun olub-olmaması deyil, ondan necə istifadə etməsidir. Gecə saatlarında smartfondan istifadə yuxunun müddətini azalda bilər. Sosial şəbəkələr və videooyunlardan aktiv istifadənin narahatlıq və ya depressiya ilə əlaqəsi isə bütün hallarda birmənalı şəkildə təsdiqlənmir.
Bu səbəbdən uşaqların gadget istifadəsində yaş, istifadə müddəti və baxılan məzmunun xarakteri birlikdə nəzərə alınmalıdır.
