Gün ərzində yaşanan stress gecə yuxularında özünü birbaşa göstərə bilər. Gün nə qədər ağır keçirsə, yuxularda qorxu, kədər və qəzəb kimi mənfi emosiyaların görünmə ehtimalı da bir o qədər artır.
Alimlərin araşdırmasına görə, insanın gündüz stressinin öhdəsindən gəlmək üçün istifadə etdiyi adi üsullar bu təsirdən tam qorunmağa imkan vermir. Tədqiqatın nəticələri Dreaming jurnalında dərc olunub.
65 insanın yuxuları araşdırılıb
Heidelberg şəhərindəki SRH Universitetinin alimləri 65 iştirakçını 14 gün ərzində müşahidə ediblər. İştirakçılar bu müddət ərzində gördükləri yuxuları qeyd ediblər.
Nəticədə ümumilikdə 276 yuxu toplanıb. Onların 39 faizində aydın ifadə olunan mənfi emosiyalar müşahidə edilib. Yuxuların təxminən 11 faizi isə iştirakçıların özləri tərəfindən kabus kimi qiymətləndirilib.
Araşdırmada ən çox mənfi yuxularla əlaqələndirilən amillər arasında maddi problemlərlə bağlı narahatlıqlar və münasibətlərdə yaşanan çətinliklər önə çıxıb.
Stresslə mübarizə yuxuları həmişə dəyişmir
Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri isə stresslə gündüz necə mübarizə aparılmasının yuxulara təsirinin gözlənildiyi qədər sadə olmamasıdır.
Məsələn, yaxınlarının dəstəyinə daha çox güvənən və hadisələrə pozitiv yanaşmağa çalışan iştirakçılar mütləq şəkildə daha az mənfi yuxu görməyiblər. Onların yuxularındakı mənfi emosiyaların səviyyəsi stresslə daha qeyri-sağlam üsullarla mübarizə aparan insanlardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənməyib.
Bu nəticələr göstərir ki, gündüz yaşanan emosional gərginlik yuxulara kifayət qədər birbaşa şəkildə keçə bilər. İnsan onu sadəcə iradə gücü ilə “söndürə” bilmir.
Beyin gün ərzində yığılan stressi gecə emal edir
Alimlərin yanaşmasına görə, yuxu zamanı beyin gün ərzində toplanmış emosional gərginliyi özünəməxsus şəkildə emal edə bilər. Bu baxımdan yuxular gündəlik həyatda yaşanan hadisələrin və emosiyaların gecə davam edən bir növ əksi kimi ortaya çıxa bilər.
Bu nəticənin praktik əhəmiyyəti də var. Əgər insanı davamlı olaraq kabuslar və narahatedici yuxular təqib edirsə, yalnız yuxuların özünə diqqət yetirmək kifayət etməyə bilər. Stressin əsas mənbəyini müəyyənləşdirmək və onu azaltmaq daha vacib istiqamət ola bilər.
Kabuslar nəyi göstərə bilər?
Yuxuların emosional xüsusiyyətləri uzun müddət ciddi elmi araşdırmaların əsas istiqamətlərindən biri olmayıb. Lakin son illərdə alimlər yuxuları beynin və psixikanın fəaliyyəti haqqında məlumat verən mühüm mənbələrdən biri kimi araşdırırlar.
Kabuslar və narahatedici yuxular stress, travmatik təcrübələr və yuxu pozuntuları ilə əlaqələndirilir. Onların tez-tez təkrarlanması bəzi hallarda insanın emosional vəziyyətində və ya yuxu keyfiyyətində problem olduğuna işarə edə bilər.
Bununla belə, tədqiqatın müəyyən məhdudiyyətləri var. İştirakçıların sayı az olub və onların əksəriyyəti tələbələrdən ibarət olub. Buna görə də nəticələrin daha böyük və müxtəlif qruplar üzərində aparılan araşdırmalarla təsdiqlənməsi lazımdır.
Əsas nəticə isə budur: gündüz yaşanan stress gecə yuxularından tamamilə yox olmur. Beyin gün ərzində yaşanan emosional gərginliyi yuxu zamanı da emal etməyə davam edə bilər.
Sunay Aydın
