İnsult keçirən xəstələrin müalicəsində istifadə olunacaq yeni dərman ABŞ-da tətbiq üçün təsdiqlənib. Tenecteplase (TNK) adlı preparat qan damarlarını bağlayan laxtaların əridilməsinə kömək edir və mövcud müalicə üsulu ilə müqayisədə daha sürətli tətbiq olunur.
Azpost.info xəbər verir ki, bu barədə İsrailin Ynet xəbər portalı məlumat yayıb.
Araşdırmalara görə, yeni preparat effektivlik baxımından mövcud dərmandan geri qalmır, eyni zamanda beyində təhlükəli qanaxma ehtimalını artırmır.
Yeni dərman necə tətbiq olunur?
İndiyədək insult zamanı qan laxtasını əritmək üçün istifadə olunan dərmanlar, adətən, venadaxili infuziya yolu ilə verilirdi. Bu prosedur təxminən bir saat çəkirdi. Tenecteplase isə birbaşa venaya, cəmi bir neçə saniyə davam edən inyeksiya ilə yeridilir. Preparatın yaxın vaxtlarda İsraildə də tətbiqinə başlanması planlaşdırılır.
İnsult beynin müəyyən hissəsinə qan axınının pozulması nəticəsində yaranır. Halların təxminən 90 faizində işemik insult baş verir. Bu zaman qan damarı tromb, yəni qan laxtası ilə tutulur və beynin həmin hissəsinə qan çatmır.
İnsultun əlamətləri hansılardır?
İnsult qəfil başlayan bir sıra əlamətlərlə özünü göstərə bilər:
Bədənin bir tərəfində qəfil zəiflik;
Üzün bir tərəfinin əyilməsi;
Danışıq və ya görmə pozuntusu;
Yeriyərkən tarazlığın itirilməsi.
İşemik insult zamanı preparat qan laxtasını əridərək qan dövranının bərpasına kömək edir. Lakin müalicəyə başlamazdan əvvəl həkim beyində qanaxmanın olmadığını müəyyənləşdirməlidir. Buna görə insult əlamətləri yaranan kimi xəstəxanaya müraciət etmək həyati əhəmiyyət daşıyır. Əvvəllər dərmanın simptomlar başladıqdan sonra 4,5 saat ərzində verilməsi tövsiyə edilirdi. 2026-cı il üçün ABŞ tövsiyələrində isə bu zaman çərçivəsi genişləndirilib.
Yeni preparat mövcud dərmandan nə ilə fərqlənir?
Uzun müddət insult zamanı qan laxtalarını əritmək üçün əsas preparat Alteplase (tPA) olub. Bu dərman əvvəlcə ilkin doza şəklində verilir, daha sonra isə təxminən bir saat ərzində venadaxili infuziya ilə yeridilir. Bu üsul insultun müalicəsində mühüm irəliləyiş sayılsa da, vaxt və xüsusi avadanlıq tələb edir. Yeni preparatın üstünlüklərindən biri onun daha sürətli tətbiq edilməsidir.
Bununla yanaşı, dərmanın yalnız rahat tətbiq olunması deyil, müalicənin nəticələrinə təsiri də əhəmiyyətlidir.
Ağır insult hallarında da kömək edə bilər
Beynin iri arteriyası tutulduqda həkimlər kateter vasitəsilə trombun çıxarılması prosedurunu həyata keçirə bilərlər. Bu müdaxilə qan axınının bərpasına yönəlib. Araşdırmalardan birində TNK preparatının müdaxilədən əvvəl qan dövranının bərpasına kömək etdiyi xəstələrin payı 22 faiz olub. Alteplase istifadə edilən qrupda isə bu göstərici 10 faiz təşkil edib.
TNK qəbul edən xəstələrdə üç ay sonra sağalma nəticələrinin də daha yaxşı olduğu bildirilib.
Xəstələrin mütəxəssis mərkəzlərinə çatdırılması sürətlənə bilər
2026-cı ilin iyulunda dərc olunan və ABŞ-da 133 mindən çox xəstənin məlumatlarını əhatə edən təhlilə əsasən, TNK tətbiqindən sonra xəstələr lazımi tibbi yardım alacaq və kateterizasiya aparılacaq mərkəzlərə daha sürətli yönləndiriliblər.
Bu, xüsusi əhəmiyyət daşıyır, çünki trombun kateterlə çıxarılması proseduru bütün xəstəxanalarda əlçatan deyil.
Bununla belə, yeni preparat insultun diaqnostikasını, beynin müayinəsini və zəruri hallarda kateter müdaxiləsini əvəz etmir. O, müalicənin ən vacib mərhələlərindən birinin daha sürətli həyata keçirilməsinə imkan yaradır.
N.Talıblı
