Azərbaycanda kənd təsərrüfatının təşkili, torpaqlardan istifadə və fermerlərin məhsullarını bazara çıxarması ilə bağlı qaydalar yeni qanunla tənzimlənə bilər. Milli Məclisdə müzakirəyə çıxarılan “Aqrar sahə haqqında” qanun layihəsi torpaq sahələrinin birgə istifadəsini, aqrar kooperativlərin fəaliyyətini, intensiv əkinçiliyin genişləndirilməsini və kənd təsərrüfatı məhsullarının satış imkanlarının inkişafını nəzərdə tutur.
Bəs yeni qanun fermerlərin işinə necə təsir edə bilər və kənd təsərrüfatında hansı dəyişikliklərə yol aça bilər?
Aqrar sahədə vahid qanun hazırlanır
Milli Məclisin iclasında müzakirəyə çıxarılan “Aqrar sahə haqqında” qanun layihəsi 7 fəsil və 28 maddədən ibarətdir. Sənəd aqrar sahənin, ərzaq təhlükəsizliyinin və kənd yerlərinin dayanıqlı inkişafının təmin edilməsini, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və ilkin emalı üçün zəruri şəraitin yaradılmasını hədəfləyir.
Layihədə kənd təsərrüfatının iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşdırılması, torpaqlardan səmərəli istifadə, dövlət tənzimləməsi və fermerlərə dəstəyin hüquqi, təşkilati, sosial və iqtisadi əsaslarının müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Qanun qəbul edilərsə, “Taxıl haqqında”, “Çayçılıq haqqında”, “Pambıqçılıq haqqında” və “Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında” qanunlar ləğv olunacaq. Həmin qanunların aktual müddəaları yeni sənədə daxil ediləcək. Digər sahəvi qanunlar isə qüvvədə qalacaq.
Torpaqların xırda sahələrə bölünməsinin qarşısı necə alınacaq?
Layihənin diqqət çəkən müddəalarından biri kənd təsərrüfatı torpaqlarından istifadə ilə bağlıdır. Sənəddə torpaqların kiçik hissələrlə istifadəsinin azaldılması, vahid əkin, konsolidasiya və kooperativləşmə kimi üsullarla birgə istifadənin təşviqi nəzərdə tutulur. Bu yanaşma fermerlərin ayrı-ayrılıqda kiçik torpaq sahələrində fəaliyyət göstərməsi əvəzinə, torpaqlardan daha əlaqələndirilmiş şəkildə istifadə etməsinə imkan yarada bilər. Məsələn, bir neçə fermer texnika, suvarma sistemi və digər resursları birgə istifadə etdikdə istehsal xərclərini azaltmaq, məhsuldarlığı artırmaq və məhsulun satışını təşkil etmək imkanları genişlənə bilər.
Ancaq burada vacib məqam var: qanun layihəsində torpaqların birgə istifadəsinin təşviqindən danışılır. Bu müddəa öz-özlüyündə fermerlərin torpaqlarının məcburi birləşdirilməsi və ya mülkiyyət hüquqlarının dəyişdirilməsi demək deyil. Konkret mexanizmlər müvafiq normativ hüquqi aktlardan və tətbiq qaydalarından asılı olacaq.
Əkinçilikdə hansı dəyişikliklər nəzərdə tutulur?
Qanun layihəsində bitkiçiliyin inkişafı üçün intensiv üsulların genişləndirilməsi, ərazilərin təbii amillər nəzərə alınmaqla müxtəlif bitki növləri üzrə rayonlaşdırılması, növbəli və vahid əkin prinsiplərinin tətbiqi də yer alır.
İntensiv əkinçilik torpaq, su, gübrə və digər resurslardan daha səmərəli istifadə etməklə məhsuldarlığın artırılmasını nəzərdə tutur. Lakin bunun nəticə verməsi üçün müasir texnologiyalara çıxış, suvarma infrastrukturu, keyfiyyətli toxum, aqronom məsləhəti və maliyyə imkanları da vacibdir.
Ərazilərin təbii şəraitə uyğun rayonlaşdırılması isə hansı bölgədə hansı bitkilərin yetişdirilməsinin daha səmərəli ola biləcəyinin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. Növbəli əkinin təşviqi də torpağın münbitliyinin qorunması və xəstəliklərlə bağlı risklərin azaldılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Fermerlər məhsullarını bazara daha rahat çıxara biləcəklərmi?
Layihədə aqrar kooperativlərin və aqrar sahədə fəaliyyət göstərən subyektlərin birləşdiyi ictimai birliklərin yaradılmasının təşviqi nəzərdə tutulur. Sənəd, həmçinin kənd təsərrüfatı məhsullarının daxili və xarici bazarlara çıxışının, satış infrastrukturunun və ticarət əlaqələrinin inkişafını hədəfləyir.
Layihənin 24.2-ci maddəsinə əsasən, aqrar kooperativlər müstəqil satış məntəqələri yarada və ya digər kooperativlər, tədarükçülər, dövlət və bələdiyyə orqanları, fiziki və hüquqi şəxslərlə birlikdə satış yerləri təşkil edə bilərlər. Onlar aqrar məhsul bazarlarında ticarət yerləri də əldə edə bilərlər. Bu imkanlar xüsusilə məhsulunu fərdi qaydada satmaqda çətinlik çəkən kiçik fermerlər üçün əhəmiyyətli ola bilər. Kooperativlər məhsulun toplanmasını, çeşidlənməsini, qablaşdırılmasını və alıcılara çatdırılmasını birgə təşkil etməklə satış xərclərini azaltmağa kömək edə bilərlər.
Bununla belə, kooperativlərin yaradılması təkcə qanunvericiliklə həll olunan məsələ deyil. Fermerlərin qarşılıqlı etimadı, idarəetmənin şəffaflığı, satış müqavilələri və bazara real çıxış imkanları da nəticəyə təsir edəcək.
Yeni qanun fermerə nə verə bilər?
Layihənin fermerlər üçün mümkün faydaları torpaq və texnikadan birgə istifadə, istehsal xərclərinin optimallaşdırılması, məhsuldarlığın artırılması və satış kanallarının genişləndirilməsi ilə bağlıdır. Dövlət üçün isə əsas məqsədlərdən biri ərzaq təhlükəsizliyini gücləndirmək, kənd yerlərinin inkişafını dəstəkləmək və aqrar istehsalın iqlim dəyişikliklərinə davamlılığını artırmaqdır.
“Aqrar sahə haqqında” qanun layihəsi səsverməyə çıxarılaraq Milli Məclisdə birinci oxunuşda qəbul edilib.
Yeni qanun aqrar sahədə daha səmərəli istehsal və satış üçün hüquqi çərçivə yarada bilər.
Samir Abdulla
