Təsəvvür edin: Ayın səthindəsiniz. Ətrafınız boz torpaq, qayalar və saysız-hesabsız kraterlərdir. Başınızı qaldırıb qara kosmosa baxırsınız və qarşınızda nəhəng, mavi-ağ kürə görürsünüz. Bu, bizim evimiz — Yer planetidir.
Bəs Ayın səthindən Yer necə görünərdi?
Yer Ay səmasında nə qədər böyük görünür?
Yerdən baxanda Ay səmada kiçik, parlaq disk kimi görünür. Ancaq Ayın səthindən baxdıqda mənzərə tamamilə fərqli olardı. Yerin görünən diametri Ayın Yerdən görünən diametrindən təxminən 3,7–4 dəfə böyükdür.
Bunun səbəbi Yerin fiziki ölçüsünün Aydan xeyli böyük olmasıdır. Yer kürəsinin diametri təxminən 12 742 kilometr, Ayın diametri isə 3 475 kilometrdir.
Ayın səthindən Yerə baxsaydıq, onun mavi okeanlarını, qitələrini və ağ bulud örtüyünü görə bilərdik. Yer boz və kraterlərlə dolu Ay mənzərəsindən fərqli olaraq rəngarəng görünərdi. Atmosferin işığı səpələməsi və buludların hərəkəti də planetin görünüşünü daim dəyişərdi.
Yer niyə Ay səmasında demək olar ki, yerini dəyişmir?
Bu mənzərənin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri Yerin Ay səmasındakı hərəkətidir.
Ay öz oxu ətrafında elə bir sürətlə fırlanır ki, onun bir dövrü təxminən Yer ətrafında bir dövr etməsinə bərabərdir. Bu hadisə sinxron fırlanma adlanır. Məhz buna görə biz Yerdən Ayın əsasən eyni üzünü görürük.
Ayın Yerə baxan tərəfində dayansaydıq, Yer səmada demək olar ki, eyni istiqamətdə qalardı. O, Yer səmasında Günəş kimi bir tərəfdən digər tərəfə hərəkət etməzdi. Bununla belə, Ayın hərəkətindəki kiçik dəyişikliklər səbəbindən Yer azacıq yırğalanırmış kimi görünə bilərdi.
Ayın Yerə əks tərəfində dayansaydıq isə Yer ümumiyyətlə görünməzdi. Bu da Ay səthində harada olduğumuzun nə qədər vacib olduğunu göstərir.
Ayda da Yer fazaları olardı
Yerdən baxanda Ay bəzən tam dairə, bəzən yarım, bəzən də nazik hilal şəklində görünür. Ayın səthindən baxdıqda isə Yerin də oxşar fazalarını müşahidə etmək mümkün olardı.
Ay, Yer və Günəşin qarşılıqlı mövqeyindən asılı olaraq Yer tam disk, yarım disk və ya nazik hilal kimi görünərdi. Yerdən tam Ay gördüyümüz vaxtlarda Ayın Yerə baxan tərəfindəki müşahidəçi, ümumiyyətlə, tam Yer mənzərəsini görə bilərdi.
Bu fazalar Yerin öz işığını saçması ilə deyil, Günəşdən aldığı işığı əks etdirməsi ilə yaranır.
Astronavtların gördüyü mənzərə
Ay ətrafında uçuşlar və Ay səthinə enişlər zamanı çəkilmiş fotoşəkillər Yerə tamamilə fərqli perspektivdən baxmağa imkan verib. Xüsusilə 1968-ci ildə “Apollo 8” missiyası zamanı çəkilən məşhur “Earthrise” — “Yerin doğuşu” görüntüsü Yer planetini Ay üfüqünün üzərində göstərirdi.
Bu şəkil Ay səthində dayanan insanın gözündən çəkilmiş adi bir foto deyil, Ay ətrafında hərəkət edən kosmik gəmidən çəkilmiş görüntü idi. Buna baxmayaraq, o, bəşəriyyətin öz planetinə baxışını dəyişdirən ən məşhur kosmik fotolardan birinə çevrildi.
Yer kosmosdan baxanda ölkələrin sərhədlərini, siyasi mübahisələri və gündəlik qayğıları göstərmir. Görünən mavi okeanlar, buludlar və qitələrdir. Həmin kiçik kürənin üzərində isə milyardlarla insanın həyatı, xatirələri və gələcəyi yerləşir.
Ayın səthindən Yerə baxmaq bizə yalnız astronomiyanın maraqlı faktlarını deyil, daha böyük bir həqiqəti də xatırladır: kainatın genişliyi ilə müqayisədə Yer kiçik görünə bilər, amma bildiyimiz həyatın hamısı bu planetdə mövcuddur.
