Maaş alınır, kommunal ödənişlər edilir, ərzaq alınır, nəqliyyat və digər gündəlik xərclər ödənilir. Bir neçə həftə sonra isə ailə büdcəsində növbəti maaşa qədər kifayət edəcək pul qalmır. Bu vəziyyətin səbəbi həmişə aşağı gəlir deyil. Bəzən xərclərin əvvəlcədən hesablanmaması, kiçik ödənişlərin toplanması və gözlənilməz hadisələr ailənin maliyyə vəziyyətini çətinləşdirir.
Ailə büdcəsinin idarə olunması yalnız qənaət etmək deyil. Əsas məsələ pulun hara getdiyini anlamaq və vacib ehtiyaclarla təxirə salına bilən xərcləri ayırmaqdır.
1. Ərzaq xərcləri büdcənin böyük hissəsini tuta bilər
Ərzaq gündəlik zərurətdir və qiymətlərdəki dəyişiklik ailələrin maliyyə vəziyyətinə birbaşa təsir göstərə bilər. Plansız alış-veriş, mağazaya ac getmək və istifadə olunmadan xarab olan məhsullar əlavə xərc yaradır.
Praktik üsul həftəlik menyu hazırlamaq, evdə olan ərzaqları yoxlamaq və alış-veriş siyahısı ilə mağazaya getməkdir. Bu, istehlakı azaltmaq deyil, alınan məhsuldan daha səmərəli istifadə etmək deməkdir.
2. Kiçik ödənişlər ayın sonunda böyük məbləğə çevrilir
Gündəlik qəhvə, çatdırılma haqqı, istifadə olunmayan abunəliklər və tez-tez edilən kiçik sifarişlər ayrı-ayrılıqda əhəmiyyətsiz görünə bilər. Lakin ay ərzində onların cəmi nəzərəçarpan məbləğə çata bilər.
Məsələn, gündə 3 manatlıq əlavə xərc ayda 30 gün hesabı ilə 90 manat edir. Bu, bütün insanların həmin xərci çəkdiyi demək deyil, sadəcə kiçik məbləğlərin büdcəyə təsirini göstərən hesablamadır.
3. Kommunal və nəqliyyat xərcləri əvvəlcədən nəzərə alınmalıdır
İşıq, qaz, su, internet və nəqliyyat ödənişləri ailənin müntəzəm xərcləridir. Bu ödənişlər üçün əvvəlcədən məbləğ ayırmaq ayın sonunda maliyyə sıxıntısını azalda bilər.
İmkan olduqda elektrik sərfiyyatını izləmək, lazımsız işıqları söndürmək və gündəlik marşrutları planlaşdırmaq da xərclərə nəzarət etməyə kömək edir.
4. Gözlənilməz xərclər büdcəni poza bilər
Dərman, avtomobil təmiri, məişət texnikasının sıradan çıxması və ailə ilə bağlı təcili ehtiyaclar əvvəlcədən planlaşdırılmayan xərclərdir. Belə hallar üçün kiçik də olsa ehtiyat yaratmaq faydalıdır.
Lakin gəliri yalnız zəruri xərclərə çatan ailədən böyük məbləğdə yığım tələb etmək real olmaya bilər. Belə vəziyyətdə ilk addım xərcləri qeyd etmək, borcların ödəniş tarixlərini izləmək və mümkün sosial dəstək imkanlarını araşdırmaqdır.
5. Borc və taksitlər gələcək gəliri azaldır
Məişət texnikası, telefon və digər məhsulların hissə-hissə alınması cari xərci kiçik göstərə bilər. Ancaq bir neçə ödəniş eyni vaxta düşəndə ailənin növbəti aylardakı gəlirinin bir hissəsi artıq əvvəlcədən bölüşdürülmüş olur.
Alış qərarı verərkən yalnız aylıq ödənişə deyil, məhsulun ümumi qiymətinə, faizlərə, komissiyalara və gecikmə şərtlərinə də baxmaq lazımdır.
Ailə büdcəsini necə qaydaya salmaq olar?
İlk olaraq bir ay ərzində bütün gəlir və xərcləri qeyd etmək lazımdır. Sonra xərcləri üç qrupa ayırmaq olar: zəruri ehtiyaclar, azaldılması mümkün olan xərclər və yığım və ya borc ödənişləri.
Maliyyə məsləhətçilərinin geniş yayılmış yanaşmalarından biri gəliri kateqoriyalar üzrə bölüşdürməkdir. Lakin hər ailəyə uyğun vahid faiz bölgüsü yoxdur: kirayə, uşaqların sayı, gəlir səviyyəsi və borclar bu bölgünü dəyişir.
Ailənin maliyyə vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün bütün xərcləri kəsmək yox, ilk növbədə ən çox pul aparan istiqamətləri müəyyənləşdirmək lazımdır.
