Maaşın artması ilk baxışdan ailənin maddi vəziyyətinin yaxşılaşması deməkdir. Ancaq ərzaq, kommunal xidmətlər, nəqliyyat və digər gündəlik xərclər də yüksəlirsə, nominal artım insanın real alıcılıq qabiliyyətində eyni dərəcədə hiss olunmaya bilər.
İqtisadiyyatda bu fərqi anlamaq üçün iki göstəriciyə baxılır: nominal gəlir və qiymət dəyişiklikləri nəzərə alınmaqla hesablanan real gəlir.
2026-cı ilin göstəriciləri nə deyir?
Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin 2026-cı ilin yanvar–avqust aylarına dair makroiqtisadi məlumatlarına görə:
-Əhalinin nominal gəlirləri əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 9,4 faiz artıb.
-İstehlak qiymətləri indeksi illik müqayisədə 5,7 faiz yüksəlib.
-Orta aylıq nominal əməkhaqqı 2026-cı ilin yanvar–iyul aylarında 1 176,7 manat olub və əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən 7,2 faiz artıb.
-Ümumi daxili məhsul 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında real ifadədə 1,2 faiz artıb.
Bu göstəricilər iqtisadiyyatın müxtəlif tərəflərini əks etdirir. Əhalinin ümumi gəlirləri əməkhaqqı ilə məhdudlaşmır; pensiya, müavinət, sahibkarlıq və digər gəlirlər də bu məbləğə daxildir. Orta əməkhaqqı isə hər bir işçinin faktiki aldığı maaş demək deyil.
Maaş artımı qiymət artımını üstələyirmi?
Sadələşdirilmiş müqayisədə orta nominal əməkhaqqının 7,2 faiz artımı ilə 5,7 faizlik istehlak qiymətləri artımı arasında müsbət fərq görünür. Lakin bu iki rəqəm fərqli dövrlərə aiddir: əməkhaqqı məlumatı yanvar–iyul, inflyasiya göstəricisi isə yanvar–avqust dövrü üçündür.
Ona görə bu müqayisə real əməkhaqqının dəqiq artımını hesablamaq üçün kifayət etmir. Bunun üçün eyni dövrə aid əməkhaqqı və qiymət indeksləri müqayisə edilməlidir.
Üstəlik, inflyasiya bütün məhsul və xidmətlərin qiymətinin eyni dərəcədə artması demək deyil. Ərzağa gəlirinin böyük hissəsini xərcləyən ailə ilə nəqliyyat və xidmətlərə daha çox pul ayıran ailə qiymət dəyişikliklərini fərqli hiss edə bilər.
İnflyasiya ailə büdcəsinə necə təsir edir?
Tutaq ki, bir ailə ayda 600 manatlıq ərzaq alır. Bu məhsulların qiyməti şərti olaraq 10 faiz artsa, əvvəlki alış səbətini saxlamaq üçün əlavə 60 manat lazım olacaq. Bu, Azərbaycanda ərzaq qiymətlərinin məhz 10 faiz artdığı barədə məlumat deyil, büdcə təsirini göstərən nümunədir. Real nəticə ailənin aldığı məhsullardan və həmin məhsulların faktiki qiymət dəyişikliklərindən asılıdır.
İqtisadi artım hər kəsin gəlirinin artması deməkdirmi?
ÜDM ölkədə istehsal olunan mal və xidmətlərin ümumi dəyərini ölçür. İqtisadiyyatın böyüməsi ilə konkret ailənin gəlirinin artması arasında əlaqə olsa da, bu göstəricilər eyni deyil. Gəlir bölgüsü, məşğulluq, əmək məhsuldarlığı, regionlar arasındakı fərqlər və yaşayış xərcləri insanların rifahına təsir edir. Buna görə iqtisadi vəziyyəti yalnız bir göstərici ilə qiymətləndirmək düzgün olmaz.
Əməkhaqqının artması müsbət göstəricidir, amma onun ailənin gündəlik həyatına nə qədər təsir etdiyini müəyyənləşdirmək üçün qiymətləri və xərcləri də nəzərə almaq lazımdır.
