Son günlər sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatlar narahatlıq yaradıb: iddia olunur ki, dünyanın 33 ölkəsində vətəndaşlara ən azı 72 saatlıq ərzaq, su və zəruri ləvazimat ehtiyatı toplamaq tövsiyə edilib. Bəzi paylaşımlarda bu çağırışlar mümkün nüvə müharibəsinə və ya qlobal fəlakətə hazırlıq kimi təqdim olunur.
Azpost.info bildirir ki, məsələnin maraqlı tərəfi odur ki, bu məlumatların müəyyən əsası var. Bir sıra dövlətlər həqiqətən də əhalini fövqəladə vəziyyətlərə daha hazırlıqlı olmağa çağırır. Ancaq 33 ölkənin eyni vaxtda və konkret müharibə təhlükəsi ilə bağlı vahid xəbərdarlıq elan etməsi barədə təsdiqlənmiş məlumat yoxdur. Ölkələrin tövsiyələri fərqli vaxtlarda verilib, bəziləri isə uzun illərdir qüvvədədir.
Avropa niyə 72 saatlıq hazırlıqdan danışır?
Avropa İttifaqı 2025-ci ilin martında yeni “Hazırlıq İttifaqı” strategiyasını qəbul edib. Sənəddə vətəndaşların fövqəladə hallarda ən azı 72 saat ərzində kənar yardım olmadan öz ehtiyaclarını qarşılaya bilməsi üçün hazırlıq səviyyəsinin artırılması nəzərdə tutulur. Strategiya yalnız hərbi təhlükələri əhatə etmir. Buraya geosiyasi gərginliklər, kiberhücumlar, iqlim dəyişiklikləri, təbii fəlakətlər və səhiyyə böhranları da daxildir. Məqsəd mümkün böhran zamanı dövlət qurumları və xilasetmə xidmətləri hadisəyə müdaxilə edənədək insanların ilkin ehtiyaclarını təmin edə bilməsidir.
Fransa da əhalinin 72 saatlıq fövqəladə vəziyyət çantası hazırlamasını tövsiyə edir. Ölkənin rəsmi qurumlarının siyahısına içməli su, uzun müddət xarab olmayan qidalar, fənər, batareyalı radio, ilk yardım çantası, dərmanlar, nağd pul və vacib sənədlərin surətləri daxildir. Fransanın rəsmi tövsiyəsində hər nəfər üçün 6 litr su nəzərdə tutulur. Digər ölkələrdə də oxşar yanaşmalar mövcuddur. Böyük Britaniya 2026-cı il oktyabrın 22-də “Be Ready” kampaniyasına başlayaraq ailələrə ən azı üç günlük ərzaq və su ehtiyatı saxlamağı tövsiyə edib. İsveç, Norveç və Estoniya kimi ölkələrdə isə daha uzunmüddətli ehtiyatla bağlı tövsiyələr var.
33 ölkə məsələsinin arxasında nə dayanır?
“33 ölkə” rəqəmi sosial şəbəkələrdə yayılan paylaşımlarda müxtəlif dövlətlərin mövcud tövsiyələrinin bir siyahıda birləşdirilməsindən yaranıb. Bu siyahı 33 hökumətin eyni vaxtda verdiyi rəsmi qərar və ya vahid xəbərdarlıq deyil. Məsələn, bəzi ölkələrdə 72 saatlıq ehtiyat tövsiyəsi illərdir mövcuddur. Digərlərində isə son dövrlərdə yeni maarifləndirmə kampaniyaları başladılıb. Ölkələr arasında ehtiyat müddətləri də eyni deyil: bəziləri üç günlük, digərləri bir həftəlik, Almaniya kimi ölkələr isə daha uzun müddətli ehtiyatı tövsiyə edir.
Nüvə müharibəsi ilə bağlı şayiələr niyə güclənib?
Son günlərdə Rusiyada və Ukraynada fövqəladə xəbərdarlıq tətbiqlərinə kiberhücumlar edilməsi də narahatlığı artırıb. Noyabrın 1-dən 2-nə keçən gecə hər iki ölkədə mobil tətbiqlər vasitəsilə nüvə, kimyəvi və radiasiya təhlükəsi barədə saxta bildirişlər göndərilib. Ukrayna Hərbi Hava Qüvvələri radiasiya təhlükəsinin olmadığını açıqlayıb. Rusiya Fövqəladə Hallar Nazirliyi də öz tətbiqinə kiberhücum edildiyini təsdiqləyib və əsas xəbərdarlıq sistemlərinin işlək olduğunu bildirib. Hücumların arxasında kimin dayandığı isə müstəqil şəkildə müəyyənləşdirilməyib.
Bu hadisələr təsadüfən 72 saatlıq ehtiyat çağırışlarının müzakirə olunduğu vaxta düşüb. Nəticədə sosial şəbəkələrdə iki ayrı məsələ – mülki müdafiə tövsiyələri və saxta nüvə xəbərdarlıqları vahid ssenari kimi təqdim edilməyə başlayıb. Halbuki onların bir-biri ilə əlaqəli olduğunu təsdiqləyən fakt yoxdur.
Dövlətlər əhalini hansı təhlükələrə hazırlayır?
Mütəxəssislərin və dövlət qurumlarının diqqət yetirdiyi risklər yalnız müharibə ilə məhdudlaşmır. Müasir cəmiyyətin gündəlik həyatı elektrik, su, internet, bank və nəqliyyat sistemlərindən asılıdır. Bu infrastrukturlardan birinin sıradan çıxması belə ciddi problemlər yarada bilər.
Əsas risklər bunlardır:
Kiberhücumlar: Elektrik şəbəkəsinin, bank sistemlərinin, rabitənin və digər vacib xidmətlərin fəaliyyətinin pozulması.
Təbii fəlakətlər: Daşqınlar, güclü fırtınalar, meşə yanğınları və zəlzələlər.
Geosiyasi gərginliklər: Münaqişələr nəticəsində təchizat zəncirinin qırılması, yanacaq və ərzaq təminatında problemlər.
Səhiyyə böhranları: Epidemiyalar və tibbi xidmətlərin fəaliyyətinə təsir edən fövqəladə hallar.
Belə vəziyyətlərdə ilk saatlarda xilasetmə və digər dövlət xidmətlərinin bütün əhaliyə eyni vaxtda yardım göstərməsi çətinləşə bilər. Evdə ilkin ehtiyatın olması insanların həmin müddətdə özlərini təmin etməsinə kömək edir. Avropa İttifaqının strategiyasında da bu risklər kompleks şəkildə nəzərə alınıb.
Evdə 72 saatlıq ehtiyat necə hazırlanmalıdır?
Fransa və digər ölkələrin mülki müdafiə qurumlarının tövsiyələrinə əsasən, fövqəladə vəziyyət üçün evdə ayrıca ehtiyat çantası və ya ləvazimat dəsti saxlamaq məsləhət görülür.
İçməli su: Hər nəfər üçün gündə təxminən 2 litr, üç gün üçün ən azı 6 litr.
Ərzaq: Konservlər, quru meyvələr, qoz-fındıq və bişirilmədən istifadə edilə bilən digər uzunömürlü qidalar.
İşıq və rabitə: Batareya ilə işləyən radio, fənər, ehtiyat batareyalar və enerji bankı.
Tibbi ləvazimat: İlk yardım çantası və mütəmadi istifadə edilən dərmanlar.
Vacib sənədlər: Şəxsiyyət vəsiqəsi və digər sənədlərin surətləri.
Nağd pul: Bank kartları və bankomatlar işləmədiyi halda istifadə üçün.
Digər əşyalar: İsti geyim, yorğan, gigiyena vasitələri və ehtiyat açarlar.
Fransanın rəsmi tövsiyəsində də hər nəfər üçün üç günə 6 litr içməli su, qida, radio, fənər, dərman, nağd pul və sənədlərin surətləri nəzərdə tutulur. Ehtiyat çantası asanlıqla götürülə bilən, əlçatan yerdə saxlanmalıdır.
Bəs dünya böyük fəlakətə hazırlaşır?
Hazırda 33 ölkənin eyni vaxtda nüvə müharibəsi və ya yaxınlaşan qlobal fəlakət barədə məxfi məlumat aldığına, yaxud belə bir hadisənin başlanacağını bildiyinə dair təsdiqlənmiş sübut yoxdur. Baş verənlər daha çox dövlətlərin mülki müdafiə siyasətini gücləndirməsi, kritik infrastrukturun qorunmasına diqqəti artırması və vətəndaşları mümkün böhranlara hazırlaması ilə bağlıdır. Bu çağırışların bir hissəsi yeni kampaniyalar olsa da, digər tövsiyələr uzun illərdir qüvvədədir.
72 saatlıq ehtiyat toplamaq nüvə müharibəsinin başlanacağı anlamına gəlmir. Bu, elektrik kəsintisi, təbii fəlakət, kiberhücum və digər fövqəladə hallarda ilk üç günü daha təhlükəsiz keçirmək üçün nəzərdə tutulan mülki müdafiə tədbiridir.
Samir Abdulla
