ölüm
İnsan orqanizminin həyat fəaliyyətinin sona çatdığı kritik anlarda beyində elektrik aktivliyinin qeyri-adi yüksəlişi baş verə bilər. Bu proses güclü elektrokimyəvi dalğa ilə müşayiət olunur. Beynəlxalq elmi ictimaiyyət kliniki ölüm keçirən insanların tez-tez danışdıqları qeyri-adi hissləri, parlaq işıq görüntülərini və xatirələri elmi cəhətdən izah etmək üçün bu neyrofizioloji prosesləri fəal şəkildə araşdırır.
Azpost.info bildirir ki, bu barədə “Onet” nəşri yazır.
2005-ci ilin yayında 19 yaşlı Yohannes Ayzenberger Fransada ağır avtomobil qəzasına düşüb. O, dərin kəsik yaraları alıb və ölümcül qan itkisi təhlükəsi ilə üzləşib. Təcili tibbi yardım avtomobilində olarkən gənc klassik ölümə yaxın təcrübə yaşayıb: özünü bədənindən kənarda hiss edib, avtomobilə yuxarıdan baxdığını, parlaq işıq gördüyünü, vəfat etmiş babası ilə qarşılaşdığını bildirib. O, həmçinin panik qorxudan qəfil tam sakitlik və rahatlıq vəziyyətinə keçdiyini xatırlayıb.
Bu cür təcrübələrin dünya əhalisinin təxminən 5 faizində qeydə alındığı bildirilir.
Terminal depolyarizasiya və neyronların sinxron “konserti”
Berlinin Charite klinikasının nevroloqu, professor Yens Drayer vurğulayır ki, ölüm bioloji sistemlərin bir anda sönməsi deyil, mərhələli prosesdir. Ürəyin fəaliyyəti zəiflədikdə və qan təzyiqi aşağı düşdükdə beyin kəskin oksigen çatışmazlığı ilə üzləşir. Lakin orqanın hüceyrələri dərhal ölmür. Vaxtında reanimasiya aparılarsa, onların fəaliyyətini bərpa etmək hələ mümkün ola bilər.
Bu qısa müddət ərzində mərkəzi sinir sistemində qeyri-adi aktivlik yaranır. Əvvəlcə neyronlar enerjiyə qənaət rejiminə keçir. Lakin bir neçə dəqiqədən sonra beyin toxumalarında “terminal yayılan depolyarizasiya” adlanan impulsvari elektrokimyəvi dalğa yayılır. Professor Drayer bu prosesi qısaqapanmaya və ya akkumulyatorda yaranan qığılcıma bənzədir. Həmin anda təxminən 86 milyard neyron eyni vaxtda son dərəcə güclü oyanma vəziyyətinə keçir və sinxron elektrik “konserti” yaradır.
Sinir hüceyrələrinin bu ümumi aktivləşməsi insanın bütün həyat xatirələrinin bir anda gözünün önündən keçməsi effektinə səbəb ola bilər.
Panikadan qoruyan təkamül mexanizmi və reanimasiya məlumatları
Alimlər elektrik aktivliyi ilə bağlı fərziyyə ilə yanaşı, tanatoz adlanan saxta ölüm refleksi ilə əlaqəli qədim qoruyucu mexanizmi də araşdırırlar. Bu nəzəriyyəyə görə, ölümcül təhlükə anında beyin xarici qıcıqlandırıcıların qəbulunu zəiflədə və insanın şüurunu iflic edən qorxu və panikadan qorumaq üçün sakitləşdirici daxili ssenari yarada bilər.
Reanimasiya sahəsindəki statistik məlumatlara görə, ölümə yaxın təcrübələrin təxminən 90 faizi pasiyentlər tərəfindən müsbət hisslər kimi xatırlanır. Effektiv reanimasiya üsullarının inkişafı ilə belə təcrübələr barədə məlumatların sayı da artır. Bildirilir ki, ürəyi dayanmış, lakin uğurla həyata qaytarılmış insanların 20 faizədək hissəsi kliniki ölüm zamanı yaşadıqları təcrübələri ətraflı təsvir edir.
Tədqiqatlar göstərir ki, ölüm anında beyin sadəcə fəaliyyətini itirmir, həyatın son mərhələlərində yüksək elektrik aktivliyi də nümayiş etdirə bilər.
Sunay Aydın
