Sosial müavinətlər və təqaüdlərlə bağlı
Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Anar Əliyevin noyabrın 6-da açıqladığı rəqəm diqqət çəkir: Azərbaycanda 2,2 milyon nəfərə, yəni əhalinin təxminən 22 faizinə hər ay 900 milyon manat sosial ödəniş edilir. İlk baxışdan böyük görünən bu məbləğin arxasında isə müxtəlif sosial qruplar, pensiyaçılar, müavinət və təqaüd alanlar, aztəminatlı ailələr dayanır.
Nazirin açıqlamasına görə, 900 milyon manatın 676 milyon manatı pensiya və sosial sığorta ödənişlərinə, 214,3 milyon manatı isə dövlət büdcəsindən verilən sosial müavinətlərə, Prezident təqaüdlərinə və ünvanlı sosial yardıma yönəlir. Bu iki rəqəmin cəmi 890,3 milyon manatdır. Deməli, 900 milyon manat göstəricisi yuvarlaqlaşdırılmış məbləğdir.
Pensiyaçıların sayı 1,1 milyona yaxındır
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı il iyulun 1-nə Azərbaycanda 1 milyon 100 min pensiyaçı qeydiyyatda olub. Bu, ölkə əhalisinin 10,7 faizidir. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə pensiyaçıların sayı 3,3 min nəfər azalıb.
Həmin tarixə orta aylıq pensiya 594,4 manat təşkil edib. Bu məbləğ orta aylıq əməkhaqqının 50,6 faizinə bərabər olub. Noyabrın 6-da isə nazir Anar Əliyev daha yeni göstəriciləri açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, orta aylıq pensiya 596 manata, yaşa görə pensiyanın orta məbləği isə 634 manata çatıb. Beləliklə, pensiyaçıların aldığı məbləğlər arasında pensiya növünə görə fərq var.
Müavinət və təqaüd alanların sayı nə qədərdir?
Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun məlumatına əsasən, 2026-cı ilin sentyabrında Azərbaycanda aylıq sosial müavinət alanların sayı 478 min 354 nəfər olub. Eyni dövrdə 407 min 597 nəfərə müxtəlif növ təqaüdlər ödənilib. Hər iki kateqoriyanın ümumi sayı 885 min 951 nəfərdir. Dövlət Statistika Komitəsinin iyulun 1-nə olan məlumatında isə 405,1 min nəfərin Prezident təqaüdü və fəxri adlara görə təqaüd aldığı göstərilir. Bu rəqəmlər müxtəlif tarixlərə və statistik kateqoriyalara aiddir. Ona görə onları bir-birinə əlavə edib ümumi sosial ödəniş alanların sayını hesablamaq düzgün olmaz.
Sosial müavinət alanlar arasında əlilliyi olan şəxslər, yaşa görə əmək pensiyası hüququ qazanmayan şəxslər, ailə başçısını itirmiş şəxslər, uşaqlar və digər sosial müdafiəyə ehtiyacı olan kateqoriyalar var. Təqaüdlər isə əsasən müəyyən xidmətləri və xüsusi statusu olan şəxslərə verilir.
Ünvanlı sosial yardım 349 min nəfəri əhatə edir
Sosial müdafiə sisteminin mühüm istiqamətlərindən biri də aztəminatlı ailələrə verilən ünvanlı dövlət sosial yardım proqramıdır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı il iyulun 1-nə 78,9 min aztəminatlı ailənin 349,3 min üzvü ünvanlı sosial yardım alıb. Bir nəfərə düşən orta aylıq yardım məbləği 97,9 manat təşkil edib.
Bu rəqəm onu göstərir ki, sosial ödənişlərin bir hissəsi fərdi şəxslərə deyil, ailələrin maddi vəziyyətinə dəstək məqsədilə verilir. Yəni ailənin üzvlərinin sayı və gəlirləri yardımın hesablanmasında əhəmiyyət daşıyır.
900 milyon manat adambaşına nə qədər edir?
Nazirin açıqladığı 900 milyon manatlıq aylıq məbləği 2,2 milyon nəfərə bölsək, hər bir sosial ödəniş alan şəxsə orta hesabla təxminən 409 manat düşür. Ancaq bu rəqəmi hər kəsin aldığı real aylıq ödəniş kimi qəbul etmək olmaz. Çünki 900 milyon manat müxtəlif təyinatlı ödənişlərdən ibarətdir. Bir pensiyaçının aldığı əmək pensiyası ilə əlilliyə görə sosial müavinət, Prezident təqaüdü və ünvanlı sosial yardımın məbləği eyni deyil. Bundan başqa, bəzi şəxslər birdən çox ödəniş növündən yararlana bilirlər.
Nazirin açıqladığı bölgüyə əsasən, 676 milyon manat pensiya və sosial sığorta ödənişlərinə, 214,3 milyon manat isə sosial müavinət, Prezident təqaüdü və ünvanlı sosial yardıma ayrılır. Başqa sözlə, açıqlanan 900 milyon manatın təxminən 76 faizi birinci qrupa, 24 faizi isə ikinci qrupa düşür.
Burada diqqətçəkən başqa bir məqam da var: iki istiqamət üzrə göstərilən məbləğlərin cəmi 890,3 milyon manat edir. Deməli, 900 milyon manat rəqəmi yuvarlaqlaşdırılmış göstəricidir.
2027-ci ildə pensiyalar nə qədər olacaq?
Nazirin açıqlamasında gələn ilin pensiya göstəriciləri ilə bağlı proqnozlar da yer alıb. Belə ki, 2027-ci ildə orta aylıq əmək pensiyasının 639 manat, yaşa görə orta aylıq pensiyanın isə 680 manat olacağı gözlənilir. Yaşa görə pensiyanın orta aylıq əməkhaqqına nisbətinin 53 faizə çatacağı proqnozlaşdırılır. Bu rəqəmlər hələ proqnozdur. Onların reallaşması gələn ilin əməkhaqqı göstəricilərindən, pensiyaların indeksləşdirilməsindən və digər iqtisadi amillərdən asılı olacaq.
900 milyon manatlıq ödəniş nəyi göstərir?
Aylıq 900 milyon manatlıq sosial ödəniş ölkədə əhalinin əhəmiyyətli hissəsinin dövlətin sosial müdafiə sistemindən asılı olduğunu göstərir. Pensiyaçılar, əlilliyi olan şəxslər, aztəminatlı ailələr, uşaqlar və digər sosial qruplar üçün bu vəsait ailə büdcəsinin mühüm hissəsidir.
Lakin 2,2 milyon nəfərə ödənilən vəsaitin böyüklüyü təkbaşına sosial rifahın səviyyəsini müəyyən etmir. Əsas məsələ həmin ödənişlərin insanların gündəlik xərclərini nə dərəcədə qarşılaya bilməsidir. 900 milyon manatlıq rəqəm yalnız büdcədən ayrılan vəsaitin həcmini deyil, sosial müdafiə sisteminin əhatə etdiyi böyük əhali qrupunu da göstərir.
Samir Abdulla
