İran Ermənistana təbii qaz ixracını artırmaq imkanlarını nəzərdən keçirir. Tehran İrəvanı enerji sahəsində əməkdaşlıq üçün ən əlverişli tərəfdaşlardan biri hesab edir. Bu məsələ iki ölkə arasında keçirilən hökumətlərarası komissiyanın iclasında da müzakirə olunub.
Azpost.info bildirir ki, İranın vitse-prezidenti Seyid Həmid Purməhəmmədi “Azadlıq” radiosunun sualını cavablandırarkən bildirib ki, ölkəsinin dünyanın ən böyük qaz ehtiyatlarından birinə malik olması ixrac imkanlarını genişləndirmək üçün əlverişli şərait yaradır.
“Düşünürəm ki, İranın dünyanın ən böyük qaz ehtiyatlarına malik ölkələrdən biri olduğunu bilirsiniz. Əgər qaz ixracı üçün imkan yaranarsa, onu ixrac etmək üçün Ermənistandan daha yaxşı tərəfdaş varmı?” – deyə o bildirib.
Purməhəmmədinin sözlərinə görə, Ermənistan-İran əməkdaşlığı çərçivəsində yaradılan komissiyalardan biri enerji məsələləri ilə məşğul olur. Tərəflər qaz, dizel yanacağı, eləcə də Ermənistanın uzunmüddətli enerji təminatı ilə bağlı əməkdaşlıq istiqamətlərini müzakirə ediblər.
Ermənistan İrandan daha çox qaz istəyir
Noyabrın 10-da İrəvanda Ermənistan-İran hökumətlərarası komissiyasının 19-cu iclası keçirilib. Görüşdə enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi, qaz və elektrik enerjisi mübadiləsi məsələləri müzakirə olunub. Ermənistan mediasının yaydığı məlumata görə, Ermənistan İrandan təbii qaz tədarükünün həcminin artırılmasını istəyib.
Hazırda İran Ermənistana ildə 400 milyon kubmetrdən çox qaz nəql edir. Bu qaz əsasən istilik elektrik stansiyalarında istifadə olunur və ölkənin ümumi qaz idxalının təxminən 20 faizini təşkil edir. Beləliklə, İran Ermənistanın enerji təminatında artıq mühüm tərəfdaşlardan biridir. Yeni razılaşma əldə olunarsa, bu əməkdaşlığın həcmi daha da arta bilər.
Qaz elektrik enerjisi ilə dəyişdirilir
İranla Ermənistan arasında enerji əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri qaz-elektrik enerjisi mübadiləsidir. Mövcud mexanizmə əsasən, İran Ermənistana qaz verir, Ermənistan isə bunun müqabilində elektrik enerjisi ixrac edir. Bu model iki ölkəyə enerji resurslarından qarşılıqlı istifadə etmək imkanı yaradır. İran qazı Ermənistanın elektrik istehsalında istifadə olunur, istehsal edilən enerjinin bir hissəsi isə İrana göndərilir.
İyul ayında da İranın neft naziri Ermənistanla qaz tədarükünün genişləndirilməsi təklifini gündəmə gətirmişdi. Deməli, noyabr görüşü bu istiqamətdə aparılan müzakirələrin davamıdır.
Bu əməkdaşlığın regional əhəmiyyəti nədir?
İranla Ermənistan arasında enerji əlaqələrinin genişlənməsi Cənubi Qafqazda iqtisadi və geosiyasi münasibətlər baxımından da diqqət çəkir. Ermənistan hazırda qaz təchizatında əsasən Rusiyadan asılıdır. İranla əməkdaşlığın artırılması İrəvana enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından əlavə imkan yarada bilər. Tehran üçün isə Ermənistanla enerji əlaqələrinin genişləndirilməsi şimal istiqamətində iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığının gücləndirilməsi deməkdir.
Bununla belə, İran vitse-prezidentinin açıqlaması hələlik qaz ixracının konkret həcmdə artırılması barədə imzalanmış saziş demək deyil. Tərəflərin müzakirələri və Ermənistanın əlavə qaz tədarükü istəyi göstərir ki, bu istiqamətdə danışıqlar davam edir. Əsas məsələ gələcəkdə qaz tədarükünün hansı həcmdə artırılacağı, bunun hansı şərtlərlə həyata keçiriləcəyi və enerji mübadiləsinin yeni mexanizmlərinin yaradılıb-yaradılmayacağıdır.
Samir Abdulla
