Prezident Trampın İranla atəşkəsi qeyri-müəyyən müddətə uzatmasından sonra əsas sual qalır: iki tərəf qlobal enerji böhranına səbəb olan müharibəyə son qoyacaq bir razılığa gələ biləcəkmi?
Azpost.info bildirir ki, bu barədə Bloomberg xəbər verir.
Ən aktual məsələ dünya neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz daşımalarının təxminən beşdə birinin normal olaraq keçdiyi Hörmüz boğazından gəmiçiliyin bərpası olaraq qalır. Müharibə başladıqdan sonra İran nəqliyyatı kəskin şəkildə məhdudlaşdırdı. Bu da enerji qiymətlərinin kəskin şəkildə artmasına səbəb oldu. ABŞ İran limanlarına daxil olan gəmilərə blokada tətbiq etməklə cavab verdi. Tehran boğazın yenidən açılmayacağına və blokada qaldırılana qədər danışıqların davam etməyəcəyində israr edir. Tramp da öz növbəsində blokadanın müqavilə imzalanana qədər qüvvədə qalacağını bildirib. Bu arada İran tranzit haqlarının alınması üçün qanunvericilik üzərində işləyir və qlobal iqtisadiyyat üzərindəki təsirindən asanlıqla imtina etməsi ehtimalı azdır.
Nüvə məsələsi də eyni dərəcədə aktual olaraq qalır. ABŞ Buşehr nüvə elektrik stansiyası istisna olmaqla, İranı nüvə imkanlarından tamamilə məhrum etməyə çalışır. İran uranı dinc məqsədlər üçün zənginləşdirmək hüququnda israr edir. MAQATE-nin son məlumatlarına görə, 2025-ci ilin iyun ayındakı hücumlardan əvvəl İran təxminən on iki nüvə bombası üçün kifayət qədər 60%-ə qədər zənginləşdirilmiş 441 kq uran toplamışdı. Bu ehtiyatların hazırkı yeri məlum deyil. Tramp zənginləşdirməyə müvəqqəti moratorium ideyasını rədd edir.
İsrailin Livanda Hizbullaha qarşı paralel müharibəsi ABŞ-ın İranla münaqişəni həll etmək səylərini çətinləşdirir. 16 apreldə müvəqqəti 10 günlük atəşkəs elan edildi, lakin Hizbullah danışıqlarda iştirak etmədi və tərksilah tələblərini rədd etdi. İsrail Livanın cənubunda “bufer zonası” yaratmaqda israr edir.
Digər maneələr arasında ABŞ-ın İranın ballistik raket proqramını məhdudlaşdırmaq və Hizbullah və Husilər kimi regional qrupların maliyyələşdirilməsini dayandırmaq tələbləri də var. İran öz növbəsində sanksiyaların qaldırılmasında, hərbi ziyana görə kompensasiyanın ödənilməsində və ABŞ qoşunlarının regiondan çıxarılmasında israr edir.
Tramp getdikcə artan siyasi və iqtisadi təzyiq altındadır: ABŞ-da benzinin qiyməti 2022-ci ildən bəri ilk dəfə olaraq qallon üçün 4 dolları keçib və ara seçkilər yaxınlaşır. Bloomberg hesab edir ki, bu, onu müharibəyə son qoymaq üçün güzəştə getməyə və bir sıra əsas məsələləri həll olunmamış qoymağa məcbur edə bilər.
