Bonn Universiteti və Bonn Universitet Klinikası alimləri Aaxen şəhərindən olan həmkarları ilə birlikdə 80 yaşlı donorun hüceyrələrini 60 ildən çox cavanlaşdırıblar. Onlar qan hüceyrələrini birbaşa sinir kök hüceyrələrinə çeviriblər. Lakin bu, hələlik laboratoriya təcrübəsidir və insanlarda qocalmanı geri çevirmək üsulu deyil.
Azpost.info bildirir ki, tədqiqatın nəticələri Aging Cell jurnalında dərc olunub.
Tədqiqatçılar 80 yaşlı donorun qırmızı qan hüceyrələrinin sələfi olan hüceyrələri götürərək birbaşa yenidən proqramlaşdırma yolu ilə onları sinir kök hüceyrələrinə çeviriblər. Bu hüceyrələr sinir toxumasının yaranmasında iştirak edən ilkin hüceyrələrdir. Proses zamanı hüceyrələrdə yaşlanma ilə əlaqəli epigenetik işarələr yenidən qurulub və 20 yaşdan aşağı insanlara uyğun səviyyəyə düşüb.
Tədqiqatın əsas xüsusiyyəti cavanlaşmanın tədricən baş verməsidir.
“Bizim yanaşmamızda cavanlaşma tədricən baş verirdi və bu prosesi 100 gündən artıq müddət ərzində izləmək mümkün idi”, – tədqiqatın rəhbəri, professor Oliver Brüstle bildirib.
Təxminən 50 gün ərzində hüceyrələrin “molekulyar yaşı” altı onillik, yəni 60 il azalıb. Epigenetik saatların yenidən qurulması isə bir neçə həftə davam edib.
Bu kəşf nə üçün vacibdir?
Yaşlanma Alzheimer xəstəliyi kimi neyrodegenerativ xəstəliklər üçün əsas risk amillərindən biridir. Yaşlı pasiyentin qanından “cavan” sinir hüceyrələri əldə etmək imkanı bu xəstəliklərin öyrənilməsi və gələcəkdə hüceyrə terapiyasının inkişafı üçün yeni perspektivlər yarada bilər.
Bu üsulun üstünlüklərindən biri hüceyrələri əvvəlcə pluripotent kök hüceyrələrə çevirməyə ehtiyac olmamasıdır. Belə hüceyrələr müxtəlif toxuma növlərinə çevrilə bilir, lakin onların istifadəsi müəyyən potensial risklər də yarada bilər. Buna görə qan hüceyrələrinin birbaşa sinir kök hüceyrələrinə çevrilməsi alimlər üçün xüsusi maraq doğurur.
İnsanlarda qocalmanın qarşısını almaq mümkündürmü?
Tədqiqat müəllifləri vurğulayırlar ki, əldə olunan nəticələr hələlik laboratoriya şəraiti ilə məhdudlaşır. Bu, insan orqanizmində qocalmanı geri çevirən hazır müalicə üsulu deyil. Alimlər sınaq şüşəsindəki ayrı-ayrı hüceyrələrin bioloji yaşını dəyişə biliblər. Lakin bu nəticəni bütöv insan orqanizminə tətbiq etmək tamamilə fərqli və hələ həllini tapmamış məsələdir.
Bununla belə, hüceyrələrin cavanlaşma prosesini idarə etmək və izləmək imkanının nümayiş etdirilməsi qocalma elmi üçün mühüm addımdır. Tədqiqat göstərir ki, hüceyrənin bioloji yaşı dəyişməz hökm deyil — müəyyən şərtlərdə onu idarə etmək mümkündür.
N.Talıblı
