Yer kürəsi
Beynəlxalq tədqiqat qrupu Yer planetinin erkən dövrlərinə aid mühüm geoloji kəşfə imza atıb. Eric VandenBurg rəhbərlik etdiyi alimlər qrupu Qərbi Avstraliyadakı Pilbara kratonunda yerləşən 3 milyard ildən çox yaşı olan süxurları araşdıraraq müəyyən edib ki, Yerin dərin qatlarına suyun daxil olması prosesi indiyədək düşünüldüyündən xeyli əvvəl başlayıb.
Azpost.info bildirir ki, araşdırmanın nəticələri Nature Communications jurnalında dərc olunub.
Tədqiqat zamanı müəyyən edilib ki, təxminən 3,1 milyard il əvvəl okean suları Yerin dərin qatlarına nüfuz edib və burada maqmanın yaranmasına səbəb olub. Məhz həmin maqmadan bu gün Sakit okeanın “Odlar halqası”nda müşahidə olunan vulkanlara bənzər vulkanlar formalaşıb.
Müasir dövrdə bu proses plitə tektonikası vasitəsilə baş verir. Okean dibində bir tektonik plitə digərinin altına daxil olur, su mantiyaya daşınır və nəticədə vulkanlar yaranır. Lakin alimlər hesab edirlər ki, Yerin erkən dövründə plitə tektonikası hələ formalaşmadığından bu proses fərqli mexanizmlə həyata keçirilib.
Tədqiqat müəllifləri bu mexanizmi “damcıvari subduksiya” adlandırırlar. Onların fikrincə, su ilə zəngin və nisbətən soyuq xarici qabığın ağır hissələri vaxtaşırı aşağı çökərək isti mantiyaya daxil olub və suyu da özü ilə birlikdə Yerin dərinliklərinə aparıb.
Mantiyaya çatan su burada maqmanın yaranmasına şərait yaradıb. Daha sonra bu maqma vulkan püskürmələrini qidalandırıb və soyuduqdan sonra bu gün alimlərin öyrəndiyi qədim süxurlara çevrilib.
Tədqiqat rəhbəri Erik VandenBurq bildirib ki, erkən Yer müasir planetdən xeyli fərqlənsə də, bu nəticələr göstərir ki, onun əsas geoloji prosesləri artıq milyardlarla il əvvəl fəaliyyət göstərirdi.
Alimlərin fikrincə, bu kəşf geologiyanın ən mühüm suallarından birinə cavab verməyə kömək edir: Yer səthi ilə onun dərin qatları arasında maddələr mübadiləsi nə vaxt başlayıb?
Pilbara bölgəsində qorunub saxlanılmış nadir qədim süxurlar sayəsində geoloqlar 3,1 milyard il əvvəl baş vermiş hadisələri kimyəvi izlər əsasında yenidən bərpa edə biliblər.
Araşdırma göstərir ki, Yerin səthi ilə dərin qatları arasında əlaqə indiyədək hesab ediləndən daha erkən yaranıb. Bu isə gənc Yer planetinin çox dinamik olduğunu və həyat üçün vacib elementlərdən biri olan suyun dövriyyəsinin milyardlarla il əvvəl başladığını göstərir.
N.Talıbov
