Azərbaycanda maaş reytinqinin əks qütbündə iqtisadiyyatın 10 fərqli sektoru qərarlaşıb.
Azpost.info bildirir ki, Dövlət Statistika Komitəsinin cari il üzrə son rəsmi hesabatlarına əsasən, ölkədə orta aylıq nominal əməkhaqqı 1151 AZN təşkil etdiyi halda, bu sahələrdə qazanc ümumi ölkə göstəricisindən rəsmi olaraq aşağıdır.
Ölkədə rəsmi rəqəmlərlə ən aşağı orta aylıq əməkhaqqı qeydə alınan sahələr hansılardır? Statistikaya əsasən, aqrar sektor və xidmət sahələrində çalışanların gəlirləri ölkə ortalamasından təxminən 30-35% aşağıdır.
Kənd təsərrüfatı, meşəçilik və balıqçılıqda maaş 720 manatdır. Bu orta maaşdan 431 manat azdır. Ticarət və nəqliyyat vasitələrinin təmiri sahəsində əmək haqqı 768 manatdır. Bu da orta maaşın məblğindən 383 manat aşağıdır. Təhsil sektoru üzrə orta aylıq maaş 824 manatdır. Bu da ortalama rəqəmdən 327 manat azdır. Səhiyyə və sosial xidmətlər üzrə maaşlar 850 – 900 manat civarındadır. Bu, orta aylıq əmək haqqından 250 manat aşağıdır.
Bu sahələrdə maaşların aşağı olma səbəbləri nədir?
Kənd təsərrüfatı və aqrar sektor rəsmi olaraq ölkədə ən az əməkhaqqı ödənilən sektordur. Səbəb isə birbaşa işin mövsümi xarakter daşıması və regionlarda qeyri-formal məşğulluğun (rəsmi əmək müqaviləsi olmadan işləyənlərin) payının yüksək olmasıdır. Muzdla çalışan az sayda işçi qüvvəsi əsasən iri aqroparklarda və dövlət meşə təsərrüfatlarında qeydə alınanlardır ki, burada da sıravi işçi maaşları baza səviyyəsindədir.
Ticarət və xidmət sektoruna pərakəndə ticarət, mağaza şəbəkələri, supermarketlər və texniki təmir sahələri daxildir. Muzdla çalışan işçilərin sayına görə bu sektor ölkədə 1-ci yerdədir (bütün işləyənlərin 18.5%-i). İşçi qüvvəsinin çoxluğu və ixtisas tələbinin (vəzifədən asılı olaraq) aşağı olması maaşların minimum həddə yaxın saxlanmasına səbəb olur.
Təhsil sahəsində çalışanlar ümumi işçi qüvvəsinin 18.3%-ni təşkil edir. Son illərdə sertifikasiya imtahanları və diaqnostik qiymətləndirmə ilə müəllimlərin maaşlarında 30%-dən 50%-ə qədər artımlar olsa da, sahə üzrə ümumi orta göstərici (bağça tərbiyəçiləri, texniki heyət, universitetlərin laboratoriya işçiləri daxil olmaqla) hələ də ölkə ortalamasından aşağı qalır.
İcbari Tibbi Sığortanın tətbiqi və həkimlərin xidməti fəaliyyətinə görə tətbiq edilən bonus sistemi bir çox tibb personalının gəlirlərini ciddi şəkildə artırıb. Lakin orta və kiçik tibb işçilərinin (tibb bacıları, sanitarlar) və dövlət sosial müdafiə strukturlarında çalışan sıravi kadrların maaş bazası ümumi ortalamanı aşağı çəkir.
Ekspertlərin rəyinə görə, maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, ölkədə muzdla çalışanların təxminən 37%-i məhz ən aşağı maaş verən iki sahədə — təhsil və ticarətdə cəmləşib. Ekspertlər dövlət sektorunda, xüsusən də sosialyönümlü sahələrdə maaş balansının optimallaşdırılmasını yaxın illərin əsas iqtisadi prioritetlərindən biri hesab edirlər.
Samir Abdulla
