Dünya maliyyə bazarlarında baş verən dalğalanmalar, neft qiymətlərinin dəyişməsi və aparıcı mərkəzi bankların qərarları hər bir azərbaycanlının ağlına eyni sualı gətirir: Dollar ucuzlaşacaq? Yaxın gələcəkdə məzənnədə dəyişiklik gözlənilirmi?
Azərbaycanda dollar/manat məzənnəsi sadəcə iqtisadi göstərici deyil, həm də əhalinin alış-veriş vərdişlərindən tutmuş daşınmaz əmlak bazarına qədər hər şeyə təsir edən sosial bir faktordur. Bəs real mənzərə nəyi göstərir?
“1.70” rəqəmi: Sabitliyin lövbəri
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) artıq uzun illərdir ki, rəsmi məzənnəni sabit – 1 ABŞ dolları üçün 1.7000 manat səviyyəsində saxlayır. Bu gedişat iqtisadiyyatda “faktiki sabit məzənnə rejimi” kimi xarakterizə olunur. Mərkəzi Bankın rəsmi bəyanatları və pul siyasəti sənədləri göstərir ki, hökumət üçün hazırda ən böyük prioritet qiymət sabitliyidir. Məzənnənin dəyişməz qalması inflyasiyanın qarşısını alan və bazarda proqnozlaşdırıla bilənliyi təmin edən əsas amildir. Buna görə də, daxili bazarda yaxın müddətdə dolların manata nəzərən kəskin şəkildə ucuzlaşması və ya bahalaşması gözlənilmir.
Dolların taleyini həll edən 3 əsas faktor
Daxili iqtisadiyyatda sabitlik olsa da, dolların qlobal miqyasda zəifləməsi və ya güclənməsi birbaşa bizim bazara da təsir edir. Analitiklər prosesləri 3 əsas amillə izah edirlər:
Neft və Qaz gəlirləri: Azərbaycanın valyuta gəlirlərinin əsas mənbəyi enerji resurslarıdır. Dövlət Neft Fondu (ARDNF) və Mərkəzi Bankın koordinasiyalı fəaliyyəti, mütəmadi keçirilən valyuta hərracları daxili bazarda dolların təklifini tam təmin edir. Neft qiymətləri dövlət büdcəsində nəzərdə tutulan səviyyədən yuxarı qaldığı müddətdə manatın arxasında böyük bir “təhlükəsizlik yastığı” mövcuddur.
ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) Siyasəti: Qlobal bazarlarda dolların ucuzlaşması ABŞ-nin öz daxili faiz dərəcələrindən asılıdır. Əgər FED faiz dərəcələrini aşağı salsa, qlobal səviyyədə dollar digər valyutalar (məsələn, Avro və funt sterlinq) qarşısında dəyər itirə bilər. Lakin bu, manatla birbaşa nisbətdə dərhal özünü büruzə vermir, çünki bizim məzənnə inzibati tənzimlənir.
Ticarət Tərəfdaşlarımızın Valyutaları: Qonşu ölkələrin (Türkiyə, Rusiya) milli valyutalarında baş verən kəskin ucuzlaşmalar bəzən psixoloji təzyiq yaratsa da, Azərbaycanın xarici ticarət balansının müsbət saldosu (ixracın idxaldan çox olması) bu təzyiqləri kompensasiya edir.
Yekun rəy: Dollar almalı, yoxsa satmalı?
İqtisadi ekspertlərin ümumi rəyinə görə, cari ilin növbəti ayları üçün manatın məzənnəsində hər hansı bir sarsıntı və ya kəskin dəyişiklik üçün fundamental iqtisadi səbəb yoxdur. Dollar nə ucuzlaşacaq, nə də kəskin bahalaşacaq – sabitlik davam edəcək.
Buna görə də, rəqəmsal dövrün ağıllı investorları və sıravi vətəndaşlar üçün ən yaxşı strategiya maliyyə vəsaitlərini tək bir valyutada deyil, “valyuta səbəti” formasında (məsələn, bir hissəsini manatda, bir hissəsini dollarda və ya avroda) saxlamaqdır. Bu, həm riskləri minimuma endirir, həm də bazar günü qəhvənizi rahatlıqla içərkən məzənnə həyəcanı yaşamağınızın qarşısını alır.
Samir Abdulla
