İraqda şiələr üçün müqəddəs sayılan Nəcəf şəhərinin kənarında dünyanın ən böyük qəbiristanlığı – Vadi əs-Salam yerləşir.
Onun sahəsi 9 kvadrat kilometrdən çoxdur və burada 5-6 milyon insanın dəfn edildiyi bildirilir. Artıq 1400 ildən çoxdur insanların dəfn olunduğu qəbiristanlıq UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilməsi üçün ilkin siyahıya salınıb.
Azpost.info bildirir ki, bu barədə IFLScience jurnalı yazır.
Vadi əs-Salam adı ərəb dilindən tərcümədə “Sülh vadisi” deməkdir. Bu qəbiristanlıq 1400 ildən artıqdır fasiləsiz şəkildə istifadə olunur və burada bu gün də dəfn mərasimləri keçirilir. Bura yalnız dünyanın ən böyük qəbiristanlığı deyil: təkcə İraqdan deyil, şiəliyin yayıldığı digər ölkələrdən də şiələr burada dəfn olunmaq istəyirlər.
Şiəlik İslamın ikinci ən böyük qoludur və dünya müsəlmanlarının təxminən 10-15 faizini birləşdirir.
Quş uçuşu hündürlüyündən Vadi əs-Salam nəhəng şəhəri xatırladır. Lakin yer səviyyəsindən baxdıqda qəbiristanlıq məzarlar, dolanbac keçidlər, başdaşılar və digər tikililərdən ibarət xaotik labirint təsiri bağışlayır.
Qəbiristanlıq müqəddəs Nəcəf şəhərinin kənarında yerləşir. Burada Məhəmməd peyğəmbərin əmisi oğlu və kürəkəni, həmçinin ilk şiə imamı Əli ibn Əbu Talib dəfn olunub. Buna görə də şiələr öldükdən sonra məhz burada dəfn edilmək istəyirlər.
Qəbiristanlıqda bir neçə İslam peyğəmbərinin, o cümlədən Hud və Salehin məzarları da yerləşir. Burada təkcə dini deyil, həm də bir çox tarixi şəxsiyyətlər dəfn olunub. Onların arasında İslam ilahiyyatçısı və iraqlı siyasi fəal Məhəmməd Baqir əs-Sədr də var. Qəbiristanlıqda 1980-ci illərdə baş vermiş İran-İraq müharibəsində həlak olanlar üçün ayrıca bölmə də yaradılıb.
Alimlərin hesablamalarına görə, son 1400 il ərzində burada 5-6 milyon insan dəfn edilib. Onların arasında qədim peyğəmbərlərdən tutmuş İraqdakı 2003-2011-ci illər müharibəsində və İŞİD terror təşkilatı ilə münaqişədə həlak olan hərbçilərə qədər müxtəlif insanlar var.
İraq müharibəsinin ən qızğın dövründə burada gündə 250-yə qədər insan dəfn edilirdi. 2014-cü ildə “İslam Dövləti” (İŞİD) İraqın bir hissəsinə nəzarəti ələ keçirəndə isə gündəlik dəfnlərin sayı təxminən 200-ə çatırdı.
Yerli sakinlərin sözlərinə görə, Vadi əs-Salam qəbiristanlığında cinlər və digər şər ruhlar yaşayır. Tarixi baxımdan isə bu məkan VII əsrdə İslamın yayılmasından əvvəl regionda mövcud olmuş mifologiyanın izlərini özündə daşıyır.
N.Talıblı
