Süni intellektin təhsildə istifadəsi ilə bağlı müzakirələr yeni mərhələyə keçir.
Dünyanın ən böyük texnologiya şirkətlərindən biri olan Google məktəblərə seçim imkanı verdiyini bildirsə də, bu seçimin qarşılığında ciddi şərt irəli sürür: şagirdlər üçün süni intellekt alətlərini tamamilə bağlayan məktəblər Google axtarış sisteminə çıxışı da itirə bilər. Bu isə təhsil müəssisələrini çətin seçim qarşısında qoyur: şagirdləri AI-nin mümkün risklərindən qorumaq, yoxsa gündəlik dərs və araşdırmalarda istifadə olunan axtarış sistemindən imtina etmək?
Google-un yeni yanaşması xüsusilə diqqət çəkir. Şirkət bir tərəfdən məktəb rəhbərlərinə şagird hesablarında AI funksiyalarını idarə etmək səlahiyyəti verir, digər tərəfdən isə ənənəvi axtarışla süni intellekt imkanlarının artıq bir-birindən ayrılmadığını bildirir.
Google hansı dəyişiklikləri edir?
Şirkətin açıqlamasına görə, yeni qaydalar məktəbəqədər və orta təhsil pilləsindəki şagirdlərin hesablarına şamil olunur. Gemini, Gemini Notebook, Gemini in Classroom və Google Search xidmətləri məktəb rəhbərliyi onları aktivləşdirənədək ilkin olaraq söndürüləcək.
Məktəb administrasiyası bu xidmətləri ayrı-ayrılıqda aktivləşdirə bilər. Ancaq əsas mübahisə də məhz Google Search-lə bağlıdır: məktəb şagirdlər üçün süni intellekt funksiyalarını tamamilə qadağan edərsə, Google axtarış sisteminə də çıxış olmayacaq. Şirkət bunu axtarış və süni intellekt texnologiyalarının artıq sıx inteqrasiya olunması ilə izah edir.
Beləliklə, məktəblər Google-un axtarış sistemindən istifadəni saxlamaq istəyirlərsə, AI imkanlarının müəyyən formasına da razılıq verməli olacaqlar.
Google şagirdlərə hazır cavab vermək istəmir?
Şirkət təhsil sahəsində yeni yanaşma kimi “Guided Learning” – istiqamətləndirilmiş öyrənmə funksiyasını da təqdim edir.
Bu sistemin məqsədi şagirdə tapşırığın hazır cavabını vermək əvəzinə, onu addım-addım həllə aparmaqdır. Məsələn, şagird axtarış sisteminə fizika məsələsi daxil etdikdə, süni intellekt birbaşa cavabı göstərməkdənsə, problemin həllini anlamağa kömək edən suallar və izahlar təqdim edə bilər.
Google bu yanaşma ilə şagirdlərin tənqidi düşünmə və müstəqil öyrənmə bacarıqlarını inkişaf etdirməyi hədəflədiyini bildirir. Yeni funksiyanın bəzi ABŞ məktəblərində sınaqdan keçirilməsi, daha geniş tətbiqinin isə 2027-ci ilin əvvəlində başlaması nəzərdə tutulur.
Google-un qərarı niyə etiraz doğurub?
Şirkətin yeni siyasəti təhsil ictimaiyyətində birmənalı qarşılanmayıb. Tənqidçilər hesab edirlər ki, Google məktəbləri öz süni intellekt alətlərindən istifadəyə faktiki olaraq sövq edir. Nyu-York meri Zohran Mamdani şirkəti bazardakı dominant mövqeyindən istifadə edərək süni intellekti dövlət məktəblərinə qəbul etdirməyə çalışmaqda ittiham edib. ABŞ Federal Ticarət Komissiyasının keçmiş rəhbəri Lina Xan da bu yanaşmanı tənqid edib.
Məsələ ondadır ki, bir çox məktəb və müəllim şagirdlərin AI-dən həddindən artıq istifadəsinin müstəqil düşünmə, bilikləri mənimsəmə və tapşırıqları öz gücü ilə yerinə yetirmə bacarığına təsirindən narahatdır. Digər tərəfdən, axtarış sisteminin də bağlanması şagirdlərin məlumat və tədris materiallarına çıxışını çətinləşdirə bilər.
Bu qərar Azərbaycan məktəbləri üçün nə deməkdir?
Google-un yeni qaydaları hazırda ABŞ məktəblərindəki idarə olunan şagird hesablarına yönəlib. Bu qərarın Azərbaycan məktəblərinə avtomatik tətbiq olunacağı barədə məlumat yoxdur. Lakin məsələ ölkəmizdə də müzakirə üçün ciddi əsas yaradır. Azərbaycan məktəblərində də süni intellektdən istifadənin sərhədləri müəyyənləşdirilməlidir. Şagirdin AI vasitəsilə hazır inşa yazması, riyaziyyat məsələsinin cavabını əldə etməsi ilə həmin texnologiyadan mövzunu daha dərindən öyrənmək üçün istifadə etməsi eyni deyil.
Əsas sual texnologiyanı tam qadağan etmək yox, ondan hansı yaşda, hansı məqsədlə və hansı nəzarət mexanizmləri ilə istifadə olunacağını müəyyənləşdirməkdir.
Google-un qərarı isə daha geniş bir problemi gündəmə gətirir: məktəblər şagirdlərin hansı texnologiyadan istifadə edəcəyinə özləri qərar verməlidir, yoxsa rəqəmsal xidmətləri təqdim edən böyük şirkətlərin müəyyən etdiyi qaydalarla kifayətlənməlidir?
Nadir Talıblı
