Müasir insanın ən böyük sağlamlıq problemlərindən biri yalnız nə yediyi deyil, gün ərzində nə qədər hərəkət etdiyi ilə bağlıdır. Uzun müddət kompüter qarşısında oturmaq, avtomobildən çox istifadə etmək və asudə vaxtın böyük hissəsini telefon və televizor qarşısında keçirmək fiziki aktivliyi azaldır. Halbuki müntəzəm hərəkət ürəkdən beyinə qədər bir çox orqan üçün qoruyucu təsir göstərir.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, dünyada böyüklərin təxminən 31 faizi, yəni 1,8 milyard insan həftəlik tövsiyə olunan fiziki aktivlik səviyyəsinə çatmır. Yeniyetmələrdə vəziyyət daha ağırdır: onların təxminən 80 faizi kifayət qədər hərəkət etmir.
Bəs insanın sağlamlığı üçün nə qədər hərəkət kifayətdir?
ÜST 18–64 yaşlı böyüklərə həftə ərzində ən azı 150–300 dəqiqə orta intensivlikli aerob fiziki aktivlik və ya 75–150 dəqiqə yüksək intensivlikli fəaliyyət tövsiyə edir. Bu, həftəyə 5 gün 30 dəqiqə sürətli yerimək kimi sadə bir rejimlə də təmin edilə bilər. Bundan əlavə, əsas əzələ qruplarını işlədən güc məşqləri həftədə ən azı iki gün məsləhət görülür.
Burada mühüm məqam odur ki, fiziki aktivlik yalnız idman zalına getmək demək deyil. Sürətli yerimək, velosiped sürmək, pilləkənlə qalxmaq, bağda işləmək, ev işləri görmək və gündəlik hərəkət də fiziki aktivlik hesab olunur.
Ürək üçün faydası
Müntəzəm hərəkət ürək-damar xəstəliklərinin, insultun və yüksək təzyiqin riskini azaltmağa kömək edir. ÜST kifayət qədər aktiv insanların vaxtından əvvəl ölüm riskinin fiziki aktiv olmayanlarla müqayisədə daha aşağı olduğunu bildirir. Fiziki aktivlik həmçinin tip 2 diabetin yaranma ehtimalını azaltmağa kömək edir.
Beyin də bundan qazanır
Fiziki aktivliyin təsiri yalnız əzələlərlə məhdudlaşmır. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzi (CDC) müntəzəm hərəkətin depressiya riskini azaltmaq, yuxunu yaxşılaşdırmaq və demensiya da daxil olmaqla bəzi beyin xəstəliklərinin riskini aşağı salmaqla əlaqəli olduğunu bildirir.
ÜST-nin məlumatına görə, müntəzəm fiziki aktivlik depressiya və narahatlıq əlamətlərinin azalmasına, beyin sağlamlığının və ümumi rifahın yaxşılaşmasına kömək edə bilər.
Çəkiyə nə təsiri var?
Hərəkət orqanizmin enerji sərfiyyatını artırır və sağlam çəkinin qorunmasına kömək edir. Lakin yalnız idmanla arıqlamaq həmişə asan deyil. Qidalanma, yuxu, metabolik vəziyyət və gündəlik ümumi enerji balansı da nəticəyə təsir göstərir.
Bu səbəbdən gün ərzində uzun müddət oturan insan üçün ilk addım ağır məşq deyil, hərəkətsizliyi azaltmaq ola bilər. Məsələn, hər saatdan bir ayağa qalxmaq, qısa məsafələrdə avtomobildən imtina etmək və gündəlik gəzintini artırmaq artıq fərq yarada bilər.
Əsas nəticə budur: sağlamlıq üçün hərəkət “boş vaxtda edilən əlavə iş” deyil. O, ürəyin, damarların, beynin, sümüklərin və əzələlərin gündəlik ehtiyacıdır. ÜST də xüsusi vurğulayır ki, istənilən fiziki aktivlik heç bir hərəkətsizlikdən daha yaxşıdır.
Sunay Aydın
