İnsult nədir və qarşısını necə almaq olar?
İnsult dünya miqyasında ölüm və əlilliyin əsas səbəblərindən biri olaraq qalır. Lakin mütəxəssislər bu halın əhəmiyyətli bir hissəsinin qarşısının alına biləcəyini vurğulayırlar.
Azpost.info bildirir ki, mövcud məlumatlara görə, insultun təxminən 80%-i həyat tərzi və insanın nəzarəti altında olan amillərlə bağlıdır.
İnsultu hər gün müalicə edən həkimlər Huffington Post nəşrinə hansı vərdişlərdən çəkinməyin mühüm olduğunu bildiriblər.
Çox oturmayın
Əsas risk faktorlarından biri oturaq həyat tərzidir. Uzun müddət oturmaq damar sağlamlığını pisləşdirir və aterosklerotik lövhələrin əmələ gəlməsinə kömək edir. Tulane Universitetinin endovaskulyar neyrocərrahiyyə direktoru Dr. Artur Vanq qeyd edir ki, müntəzəm fiziki fəaliyyət damar sağlamlığının qorunmasına kömək edir. Həftədə beş dəfə ən azı 30 dəqiqə orta səviyyəli aktivlik tövsiyə olunur.
Qan təzyiqinizi görməməzliyə vurmayn
Kaliforniya Universitetinin San-Fransisko şöbəsinin nevroloqu və damar mütəxəssisi Dr. Entoni Kim yüksək qan təzyiqinin insult üçün əsas risk faktoru olduğunu vurğulayır. O, bunu uzun müddət simptomlara səbəb olmaya bilən, lakin tədricən qan damarlarına zərər verən “səssiz qatil” adlandırır. Qan təzyiqinin idarə olunması əhali arasında insult hallarının sayını əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Vaxtlıvaxtında müayinələrə gedin
Yüksək xolesterol və ya yüksək qan şəkəri kimi vəziyyətlər çox vaxt asemptomatik olur. Buna görə də, müntəzəm tibbi müayinələr vacibdir. Dr. Vanga görə, yalnız müntəzəm monitorinq erkən aşkarlama və təcili müalicəyə imkan verir.
Siqaret çəkməyin
Siqaret çəkmək qan damarlarının divarlarına zərər verir, onları daraldır və tromboz riskini artırır. Bu da insultla nəticələnə bilər. Hər iki mütəxəssis bunun ürək və beyin sağlamlığı üçün ən təhlükəli amillərdən biri olduğunu vurğulayır.
Alkoqoldan sui-istifadə etməyin
Həddindən artıq spirtli içki istehlakı ürək-damar xəstəlikləri və insult riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Ümumi tövsiyə qadınlar üçün gündə birdən çox, kişilər üçün isə iki içkidən çox olmamalıdır.
Qidanıza laqeyd yanaşmayın
Duz, şəkər və doymuş yağla zəngin pəhriz qan təzyiqini artırır və damar sağlamlığını pisləşdirir. Həkimlər tərəvəz, meyvə və minimal emal olunmuş qidalarla zəngin bir pəhriz tövsiyə edirlər ki, bu da insult riskini azaldır.
İnsult əlamətlərini laqeyd yanaşmayın
İnsult təcili müdaxilə tələb edir. Müalicə nə qədər tez başlasa, nəticələrin azaldılması şansı bir o qədər yüksəkdir. FAST qaydası sürətli qiymətləndirmə üçün istifadə olunur: üz asimmetriyası, qol zəifliyi, nitq pozğunluğu və təcili tibbi yardıma ehtiyac.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, insultlar çox vaxt səbəbsiz birdən baş vermir. Əksər hallarda onlar illər ərzində inkişaf edir və gündəlik vərdişlər riski müəyyən edir.
