Yaddaş
İnsan unutduğunu düşünsə belə xatirələr beyində saxlanıla və hətta yenidən aktivləşdirilə bilər.
Azpost.info bildirir ki, bu barədə alimlərin araşdırmasında deyilir.
Nottinqem Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən aparılan araşdırma göstərib ki, insan şüurlu şəkildə xatırlaya bilməsə belə beynin vacib xatirələri “bərpa etmək” qabiliyyəti var.
Nəticələr “Journal of Neuroscience”(Neyrologiya Jurnalı) nda dərc edilib.
Beyin funksiyasını izləmək üçün tədqiqatçılar neyron fəaliyyəti nəticəsində yaranan zəif maqnit sahələrini qeyd edən texnologiya olan maqnitoensefaloqrafiyadan istifadə ediblər. Bu texnologiyadan sözdə neyron rəqslərinin — beynin ritmik elektrik aktivliyinin, tez-tez beyin dalğaları adlandırılan dinamikasını izləmək üçün istifadə etmək olar.
Bu ritmlər xatirələrin əmələ gəlməsində, saxlanmasında və bərpasında əsas rol oynayır və müxtəlif neyron qruplarının fəaliyyətini əlaqələndirir.
Təcrübədə iştirakçılardan stimul cütlərini əzbərləmələri istənilib: müəyyən bir söz və qısa bir video. Onlardan ikisi arasında canlı bir əlaqə yaratmaları istənilib. Daha sonra onlara sözlər göstərilib və müvafiq videonu xatırlamaları istənilib. Bu müddət ərzində maqnitoensefaloqrafiya beyin fəaliyyətini qeydə alıb və hər bir videonun xarakterik neyron siqnallarını tanımaq üçün öyrədilmiş ixtisaslaşdırılmış maşın öyrənmə alqoritmi müvafiq yaddaşın yenidən aktivləşdirilib-aktivləşdirilmədiyini təhlil edib.
Təhlil göstərib ki, insan şüurlu şəkildə xatırlaya bilməsə belə, beyin xatirələri həqiqətən aktivləşdirir. Lakin, uğurlu və uğursuz xatırlama arasında mühüm fərq ortaya çıxıb.
Yaddaş şüura çatdıqda neyron siqnalı özünü beyin dalğalarının sözdə alfa diapazonunda daha ritmik şəkildə göstərir. Alimlər bu ritmin yaddaş siqnalının neyron fəaliyyətinin ümumi səs-küyündən “fərqlənməsinə” kömək etdiyini fərz edirlər.
Tədqiqatçılar bu prosesi stadionla müqayisə edirlər: əgər bir çox insan eyni anda danışırsa, fərdi sözləri ayırd etmək çətindir, lakin hər kəs eyni mahnını oxumağa başlasa, səs aydın eşidilir. Oxşar mexanizm beyində də işləyir – neyron siqnalının ritmikliyi yaddaşın fon fəaliyyətini kəsməsinə imkan verir.
Alimlər həmçinin aşkar ediblər ki, bu ritmik siqnal zamanı sensor korteksdə ümumi alfa aktivliyi səviyyəsi azalır. Bu, stadiondakı ümumi səs-küyün azaldığı və hətta azarkeşlərin sakit xorunun nəzərə çarpdığı zamana bənzəyir. Tədqiqatçıların fikrincə, bu tapıntılar demensiya kimi yaddaş pozğunluqlarını anlamaq üçün mühüm nəticələrə səbəb ola bilər. Əgər xatirələr beyində davam edirsə, lakin sadəcə şüur səviyyəsinə çatmırsa, gələcək müalicələr itirilmiş xatirələri “bərpa etməyə” deyil, mövcud xatirələrin təzahür etməsinə kömək etməyə yönəldilə bilər.
