ABŞ-ın İranda məktəbə endirdiyi və 150-dən çox insanın öldüyü raket zərbəsi ilə bağlı Pentaqonun daxili araşdırmasının detalları üzə çıxıb.
“Bloomberg”in araşdırmasına görə, faciəyə bir sıra qarşısı alına biləcək səhvlərin səbəb olduğu müəyyənləşdirilib. Bunlar arasında köhnəlmiş kəşfiyyat məlumatları, peyk görüntülərinin yenilənməməsi, hədəfin tələsik seçilməsi və süni intellekt sistemlərinə həddindən artıq güvənilməsi göstərilir.
Hadisə fevralın 28-də İranın cənubundakı Minab şəhərində yerləşən Şajareh Tayyebeh ibtidai məktəbində baş verib. İki “Tomahawk” raketinin zərbəsi nəticəsində 150-dən çox insan, o cümlədən ən azı 123 uşaq həlak olub.
Məktəb illər əvvəl hərbi obyektdən ayrılmışdı
Araşdırmaya görə, məktəbin yerləşdiyi ərazi əvvəllər İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun hərbi obyektinin tərkibində olub. Lakin ərazi sonradan dəyişdirilib və məktəb kimi istifadə olunmağa başlayıb.
Peyk görüntülərində obyektin 2017-ci ildən etibarən hərbi hissədən ayrıldığını göstərən dəyişikliklər görünürdü. 2018-ci ilin görüntülərində isə məktəbin həyəti, futbol meydançası və uşaqlar üçün oyun sahəsi seçilirdi.
Buna baxmayaraq, əsas ABŞ hərbi kəşfiyyat bazasında obyekt hələ də hərbi obyekt kimi qeyd olunurdu. 2019-cu ildə analitiklərdən birinin ərazidəki dəyişiklikləri qeydə aldığı, lakin bu məlumatın hədəflərin müəyyənləşdirilməsində istifadə olunan əsas sistemə ötürülmədiyi bildirilir.
Süni intellekt sisteminə həddindən artıq güvənilib
Araşdırmada ABŞ Mərkəzi Komandanlığının istifadə etdiyi Maven Smart System süni intellekt platformasının da rolu araşdırılıb.
“Bloomberg” yazır ki, bəzi hərbçilər Maven sisteminin köhnəlmiş və ziddiyyətli məlumatları özü müəyyən edəcəyinə güvəniblər. Halbuki sistemə daxil edilən məlumatların keyfiyyətinə görə məsuliyyət hökumətin üzərində qalır.
“Palantir” şirkəti isə sistemin ilkin məlumatların keyfiyyətinə və kəşfiyyat çatışmazlıqlarının müəyyənləşdirilməsinə cavabdeh olmadığını bildirib. Şirkətin sözlərinə görə, Minab hadisəsindən sonra Maven-ə məlumatları yenidən yoxlayan və mümkün uyğunsuzluqları aşkarlayan əlavə imkanlar daxil edilib.
Hədəflərin yoxlanılması üçün vaxt kəskin azaldılıb
ABŞ administrasiyasının fevralın sonunda İrana qarşı genişmiqyaslı hava əməliyyatı planlaşdırması hərbi hədəflərin müəyyənləşdirilməsi prosesini də sürətləndirib.
“Bloomberg”in məlumatına görə, əməliyyatın ilk 24 saatında 1000-dən çox hədəfə zərbə endirilib. Əvvəllər saatlarla aparılan hədəf qiymətləndirmələrinin bir hissəsi bu dəfə dəqiqələr ərzində həyata keçirilib.
Araşdırmada həmçinin mülki əhalinin müdafiəsi üzrə Pentaqon bölmələrində kadr ixtisarlarının da prosesə təsir etdiyi bildirilir. Minab məktəbinin hədəf kimi nəzərdən keçirilməsi zamanı mülki itkilərin azaldılması üzrə mütəxəssisin yoxlama prosesində iştirak etmədiyi qeyd olunur.
Pentaqon hesabatı hələ tam açıqlanmayıb
Daxili araşdırmanın tam hesabatı ictimaiyyətə təqdim edilməyib. “Bloomberg”in danışdığı rəsmilər sənədin faktiki olaraq aylar əvvəl tamamlandığını bildiriblər.
Hadisə ilə bağlı ABŞ Konqresində də hesabatın açıqlanması tələbləri səslənib. İyul ayında bir qrup senator Pentaqondan araşdırmanın tam və redaktəsiz versiyasının Konqresə təqdim edilməsini istəyib.
Bundan başqa, sentyabrda BMT-nin İran üzrə müstəqil faktaraşdırma missiyası Minab məktəbinə zərbənin müharibə cinayəti təşkil edə biləcəyinə dair “əsaslı nəticələr” olduğunu açıqlayıb. Missiya zərbənin mülki obyektin hərbi hədəf kimi düzgün müəyyənləşdirilməməsi ilə bağlı ciddi suallar doğurduğunu bildirib.
ABŞ tərəfi isə hadisə ilə bağlı məsuliyyəti ictimai şəkildə tam qəbul etməyib və Pentaqonun araşdırması ilə bağlı yekun hesabat açıqlanmayıb.
