Yuxunun sağlamlığa təsirini yalnız gecə neçə saat yatmaqla ölçmək olmaz. Böyükmiqyaslı araşdırma yuxunun müxtəlif xüsusiyyətləri ilə onlarla xəstəliyin inkişaf riski arasında statistik əlaqə olduğunu göstərib.
“New Atlas”ın məlumatına görə, çinli alimlər təxminən 100 min insanın məlumatlarını təhlil edərək yuxunun xüsusiyyətləri ilə sağlamlıq vəziyyəti arasındakı əlaqəni araşdırıblar. Tədqiqatçılar gecə istirahətinin xüsusiyyətləri ilə 156 xəstəlik arasında statistik əlaqə müəyyən ediblər.
Alimlər yalnız insanların ümumilikdə neçə saat yatmasına baxmayıblar. Yuxunun ayrı-ayrı mərhələlərinin müddəti, gecə ərzində oyanmaların sayı və yuxunun fasiləsizliyi də qiymətləndirilib. Daha sonra bu göstəricilər iştirakçıların sağlamlıq məlumatları ilə müqayisə olunub və əlaqələr mindən çox xəstəlik üzrə yoxlanılıb.
Əsas diqqət REM yuxusuna yönəlib
Ən diqqətçəkən nəticələr yuxunun REM mərhələsi ilə bağlı olub. Bu mərhələdə beyin yüksək aktivlik göstərir və insan daha çox canlı yuxular görür.
Araşdırmaya görə, gecə yuxusunun ümumi müddətində REM mərhələsinin payının daha yüksək olması 83 xəstəliyin inkişaf riskinin daha aşağı olması ilə əlaqəli olub.
Bu əlaqə ürək-damar və metabolik pozuntular, eləcə də bəzi psixi pozuntularla bağlı müşahidə edilib.
Lakin alimlər vurğulamırlar ki, REM yuxusunun müddətini artırmaq bu xəstəliklərin qarşısını mütləq alır. Söhbət yalnız statistik əlaqədən gedir və bunun səbəb-nəticə münasibəti olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.
Çox yatmaq həmişə yaxşı yuxu demək deyil
Araşdırmada yuxunun digər mərhələləri də mühüm nəticələr göstərib. Yuxunun həddindən artıq böyük hissəsini yüngül yuxuda keçirən insanlarda bəzi psixi pozuntular və dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri ilə bağlı risklərin daha yüksək olduğu müşahidə edilib.
Bu nəticə göstərir ki, çox saat yatmaq avtomatik olaraq orqanizmin tam bərpa olunması demək deyil.
Gecə ərzində tez-tez oyanmaq da əlavə risk faktoru kimi ortaya çıxıb. Yuxusu çoxsaylı qısa hissələrə bölünən və tez-tez oyanan iştirakçılarda metabolik və psixi pozuntular daha çox müşahidə olunub.
Yəni insan yataqda kifayət qədər vaxt keçirə bilər, amma yuxunun davamlı şəkildə bölünməsi onun bərpaedici təsirini azalda bilər.
Yuxunun hansı mərhələləri nə üçün vacibdir?
İnsan gecə ərzində yuxunun müxtəlif mərhələlərindən ardıcıl şəkildə keçir və bu mərhələlər dəfələrlə bir-birini əvəz edir.
REM mərhələsi məlumatların emalı, yaddaşın formalaşması və emosiyaların tənzimlənməsində rol oynayır. Dərin yuxu da daxil olmaqla digər mərhələlər isə orqanizmin fiziki bərpası və normal fəaliyyətinin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.
Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, yuxunun keyfiyyətini qiymətləndirərkən yalnız “neçə saat yatdım?” sualına cavab vermək kifayət deyil.
Yuxunun mərhələlərinin nisbəti, gecə ərzində oyanmaların sayı və yuxunun fasiləsizliyi də sağlamlıq baxımından əhəmiyyətli göstəricilərdir.
