Süni intellekt və bulud texnologiyalarından sonra dünyanın ən böyük texnologiya şirkətlərinin diqqəti kvant kompüterlərinə yönəlib.
Azpost.info-nun məlumatına görə, alimlər hesab edirlər ki, bu sistemlər gələcəkdə bəzi mürəkkəb hesablamaları adi superkompüterlərdən minlərlə dəfə sürətli yerinə yetirə biləcək.
Ənənəvi kompüterlər məlumatı “0” və “1” bitləri vasitəsilə emal edir. Kvant kompüterləri isə “kubit” adlanan xüsusi vahidlərdən istifadə edir. Kubitlər eyni anda bir neçə vəziyyətdə ola bildiyi üçün çoxsaylı hesablamaları paralel şəkildə aparmaq mümkündür. Bu xüsusiyyət mürəkkəb elmi və sənaye problemlərinin həllini xeyli sürətləndirə bilər.
Hazırda ABŞ, Kanada, Almaniya, Yaponiya və Çin kvant texnologiyalarına milyardlarla dollar sərmayə yatırır. Texnologiya şirkətləri ilə yanaşı, universitetlər və tədqiqat mərkəzləri də yeni kvant prosessorlarının hazırlanması üzərində çalışırlar.
Ekspertlərin fikrincə, kvant kompüterləri ilk növbədə tibb sahəsində böyük dəyişiklik yaradacaq. Yeni dərmanların hazırlanması zamanı milyonlarla molekulun qarşılıqlı təsirini daha qısa müddətdə analiz etmək mümkün olacaq. Bu isə dərman istehsalını sürətləndirə və xərcləri azalda bilər.
Maliyyə sektorunda kvant hesablamalarının risk analizində, investisiya modellərinin qurulmasında və böyük həcmli məlumatların emalında mühüm rol oynayacağı gözlənilir. Logistika şirkətləri isə yük marşrutlarını daha dəqiq planlaşdırmaqla yanacaq sərfiyyatını və daşınma müddətini azalda bilərlər.
Bununla yanaşı, kvant texnologiyalarının inkişafı kibertəhlükəsizlik sahəsində də yeni çağırışlar yaradır. Mövcud şifrələmə üsullarının bir hissəsinin gələcəkdə daha asan qırıla biləcəyi ehtimal olunur. Buna görə dünyanın müxtəlif ölkələrində kvant təhlükəsizliyi standartlarının hazırlanması istiqamətində işlər sürətlənib.
Azərbaycanlı İKT mütəxəssisləri hesab edirlər ki, ölkədə ali təhsil müəssisələrində kvant fizikası, süni intellekt və yüksək məhsuldarlıqlı hesablamalar üzrə kadr hazırlığının gücləndirilməsi gələcək üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı fonunda bu sahədə bilikli mütəxəssislərə tələbatın artacağı proqnozlaşdırılır.
Analitiklər bildirirlər ki, kvant kompüterləri yaxın illərdə adi fərdi kompüterləri əvəz etməyəcək. Lakin elm, səhiyyə, maliyyə, energetika və kosmik tədqiqatlar kimi mürəkkəb sahələrdə onların tətbiqi yeni texnoloji mərhələnin əsasını qoya bilər.
Sunay Aydın
