Ailənin gəliri artanda ilk fikir adətən maddi vəziyyətin yaxşılaşacağı olur. Lakin bəzi ailələr maaş artımından bir neçə ay sonra əvvəlki problemlə yenidən qarşılaşırlar. Bunun səbəblərindən biri gəlir artdıqca xərclərin də tədricən böyüməsidir.
İqtisadiyyatda bu vəziyyət həyat tərzi inflyasiyası kimi tanınır. İnsan gəliri artdıqca daha bahalı restoran, daha çox taksi, daha geniş internet paketi və daha çox onlayn alış-veriş etməyə başlayır. Nəticədə gəlirdəki artımın böyük hissəsi hiss olunmadan xərclərə gedir.
Ailənin büdcəsində ən təhlükəli xərc bəzən böyük alış-veriş deyil, kiçik və təkrarlanan ödənişlərdir. Hər gün alınan qəhvə, çatdırılma haqqı, taksi, istifadə olunmayan abunəlik və tez-tez edilən kiçik onlayn sifarişlər ayın sonunda ciddi məbləğ yarada bilər.
Məsələn, gündə orta hesabla 5 manatlıq əlavə xərc ay ərzində təxminən 150 manat edir. 10 manatlıq gündəlik əlavə xərc isə ayın sonunda 300 manata çatır. İnsan bu xərclərin heç birini böyük alış-veriş hesab etmədiyi üçün ümumi məbləği hiss etməyə bilər.
Digər problem kredit kartları və hissə-hissə ödənişlərdir. Məhsulun qiyməti aylıq ödəniş şəklində təqdim ediləndə onun ümumi dəyəri psixoloji olaraq daha kiçik görünür. Lakin eyni vaxtda bir neçə belə öhdəlik yarandıqda aylıq büdcənin böyük hissəsi gələcək aylara bağlanır.
Kommunal xərclərdə də oxşar vəziyyət yaranır. Evdə istifadə olunmayan işıqların, uzun müddət işləyən cihazların və səmərəsiz istilik-soyutma sistemlərinin yaratdığı kiçik xərclər il ərzində toplanır.
Büdcə planlaşdırılarkən yalnız “bu ay nə qədər pul qazandım?” sualına baxmaq kifayət deyil. “Gələn ay artıq hansı ödənişlərim olacaq?” sualı da yazılmalıdır.
Sadə üsul bütün xərcləri üç qrupa bölməkdir: vacib xərclər, rahatlıq üçün edilən xərclər və tamamilə təxirə salına bilən xərclər.
İkinci mərhələdə son 30 günün bank çıxarışına baxmaq olar. İnsan öz xərclərini yaddaşdan hesablayanda nəticə çox vaxt real rəqəmdən fərqlənir.
Əsas məqsəd bütün əlavə xərcləri sıfırlamaq deyil. Məqsəd pulun hara getdiyini görməkdir. Çünki idarə olunmayan xərc çox vaxt böyük məbləğ kimi deyil, hər gün təkrarlanan kiçik ödənişlər kimi büdcəni zəiflədir.
