Yüksək məhsuldarlıq özü-özlüyündə maaş artımı və ya yeni vəzifə almaq üçün kifayət etməyə bilər. İşçi illərlə yaxşı nəticələr göstərə, komandanın problemlərini həll edə və əlavə işlər görə bilər. Lakin rəhbərliyin daha perspektivli hesab etdiyi həmkarına vəzifə verilməsi mümkündür.
“Bizportal”ın nəticələrini təqdim etdiyi bir neçə araşdırma bu xoşagəlməz tendensiyaya diqqət çəkir. Araşdırmalar göstərir ki, karyera ilə bağlı qərarlarda yalnız ölçülə bilən nəticələr deyil, işçinin gələcək potensialına verilən qiymət, rəhbərlə münasibətləri və hətta onun şəxsi töhfəsinin nə dərəcədə görünməsi də rol oynayır.
Beləliklə, paradoks yaranır: daha çox işləmək, rəhbərliyin işçinin ümumi nəticədə hansı rolu oynadığını görmədiyi halda, yüksəlmək şansını artırmaya bilər.
Nəticə göstərmək və vəzifə almaq eyni şey deyil
Ən böyük araşdırmalardan biri iri pərakəndə satış şirkətində rəhbər vəzifələrdə çalışan 29 809 əməkdaşı əhatə edib.
Məlum olub ki, vəzifə yüksəlişi ilə bağlı qərarlarda insanın yalnız hazırkı iş göstəriciləri deyil, gələcək potensialına verilən qiymət də böyük əhəmiyyət daşıyır.
Araşdırmada gender fərqi də aşkarlanıb. Qadınlar orta hesabla faktiki iş göstəricilərinə görə daha yüksək qiymətlər alsalar da, onların potensialı daha aşağı qiymətləndirilib. Məhz bu fərqin vəzifə yüksəlişlərinin tezliyindəki fərqin təxminən yarısını izah etdiyi müəyyənləşib.
Sonrakı nəticələr isə potensiala verilən daha aşağı qiymətin əsaslı olduğu ehtimalını təsdiqləməyib: qadınlar yüksək səmərəlilik nümayiş etdirməkdə davam ediblər.
İşçi üçün bundan praktiki nəticə belədir: görülən işlər barədə hesabat kifayət etməyə bilər. Rəhbər başa düşməlidir ki, əməkdaşın əldə etdiyi nəticələr onun artıq növbəti vəzifənin öhdəsindən gəlməyə hazır olduğunu göstərir.
Rəhbərlə bir neçə söhbət maaşa təsir edə bilər
Başqa bir araşdırma rəhbərliklə qeyri-rəsmi ünsiyyətin nə qədər əhəmiyyətli ola biləcəyini göstərib.
Tədqiqatçılar iri bankda menecerlərin rotasiyasından sonra əməkdaşları araşdırıblar. Siqaret çəkən rəhbərlə işləyən siqaret çəkən əməkdaşlarla rəhbərləri siqaret çəkməyən eyni xüsusiyyətli işçiləri müqayisə ediblər.
Burada məsələ siqaret çəkməkdə deyildi. Birinci qrup rəhbərlə fasilələr zamanı müntəzəm ünsiyyət qurmaq üçün əlavə imkan əldə edirdi.
On rübdən sonra iki qrup arasında maaş artımları baxımından nəzərəçarpacaq fərq yaranıb. Tədqiqat müəllifləri belə qənaətə gəliblər ki, kadr qərarlarını verən şəxslə əlavə şəxsi ünsiyyət işçinin karyera perspektivlərinə həqiqətən təsir göstərə bilər.
Bu, işçinin özünü daim reklam etməli olduğu anlamına gəlmir. Lakin “rəhbər onsuz da hər şeyi görür” strategiyası yanlış ola bilər.
Komandanın uğuru konkret işçini görünməz edə bilər
Problem xüsusilə komanda işində özünü göstərir. Rəhbərlik şöbənin tapşırıqları daha tez yerinə yetirdiyini, satışların artdığını və ya mürəkkəb problemin həll edildiyini görür. Lakin bu nəticədə konkret olaraq kimin əsas rol oynadığını bilməyə bilər.
Buna görə işçi sadəcə “çox işlədiyini” demək əvəzinə, konkret zənciri göstərməlidir: hansı problem mövcud idi, nə etdi və bunun nəticəsində hansı dəyişiklik baş verdi.
Xüsusilə problemin qarşısını əvvəlcədən alan işlər görünməz qala bilər. Böyük nasazlığı təcili aradan qaldıran əməkdaş dərhal diqqət mərkəzinə düşür. Prosesi əvvəlcədən dəyişərək həmin nasazlığın ümumiyyətlə baş verməsinə imkan verməyən işçi isə məhz heç bir fövqəladə hadisə baş vermədiyinə görə diqqətdən kənarda qala bilər.
Uzaqdan işləməyin də gizli qiyməti ola bilər
Oxşar tendensiya məsafədən işlə bağlı araşdırmada da aşkarlanıb.
Təsadüfi seçmə üsulu ilə aparılan eksperimentlərdən birində evdən işləməyə keçirilən xidmət şirkəti əməkdaşlarının məhsuldarlığı təxminən 13 faiz artıb.
Lakin onların karyera yüksəlişi ehtimalı təxminən iki dəfə azalıb.
Səbəblərdən biri uzaqdan işləyən əməkdaşların rəhbərlik üçün daha az görünən olması ilə izah edilib. İşçi obyektiv olaraq daha çox tapşırıq yerinə yetirə bilərdi, amma vəzifə yüksəlişi barədə qərar verən şəxslərin qarşısında daha az görünürdü.
Beləliklə, yüksək məhsuldarlıq və karyera baxımından görünürlük bir-birindən fərqli üstünlüklərdir.
Əlavə işi üzərinə götürmək də həmişə yüksəlişə aparmır
Başqa bir karyera tələsi həmkarlarına və rəhbərinə demək olar ki, heç vaxt “yox” deməyən əməkdaşlarla bağlıdır.
3271 müəllimin iştirakı ilə aparılan araşdırma və əlavə eksperimentlər göstərib ki, qadınlar karyera yüksəlişi baxımından az dəyərli olan tapşırıqları yerinə yetirməyə daha çox razılaşır və bu cür xahişləri daha tez-tez alırlar.
Problem həmkarlara kömək etməkdə deyil. İşçi daim təşkilati və köməkçi tapşırıqları üzərinə götürməklə hazırkı vəzifəsində əvəzolunmaz ola bilər. Lakin növbəti vəzifə üçün lazım olan təcrübəni qazanmaq imkanından məhrum qala bilər.
Buna görə növbəti əlavə layihəni qəbul etməzdən əvvəl onun hansı məsuliyyəti verdiyini və uğurlu nəticənin karyera qiymətləndirməsində nəzərə alınıb-alınmayacağını düşünmək vacibdir.
Vəzifə artımı da konkret şəkildə istənilməlidir
Hazırkı vəzifəsində yaxşı mütəxəssis olmaq avtomatik olaraq növbəti vəzifəyə hazır namizəd olmaq demək deyil.
Məsələn, proqramçının rəhbər vəzifəsinə keçməsi üçün layihələrin idarə olunması və komandanın koordinasiyası təcrübəsi lazım ola bilər. Uğurlu satış əməkdaşından isə digər işçilərin təlimi sahəsində təcrübə tələb oluna bilər.
Buna görə “perspektivlərim necədir?” kimi ümumi sual verməkdənsə, növbəti vəzifə üçün hansı konkret təcrübənin çatışmadığını, bunu hansı tapşırıqlarla əldə edə biləcəyini və rəhbərliyin irəliləyişini nə vaxt yenidən qiymətləndirəcəyini soruşmaq daha faydalıdır.
Bununla belə, vəzifə artımının olmaması həmişə rəhbərliyin əməkdaşdan narazı olduğu anlamına gəlmir. Bəzən şirkətdə boş vəzifə və ya bunun üçün büdcə olmur.
Belə vəziyyətdə qeyri-müəyyən “sonra yenidən danışarıq” vədinə deyil, konkret şərtlərə və müddətlərə aydınlıq gətirmək daha vacibdir.
