Azərbaycanda hər il minlərlə vətəndaş yaşa görə əmək pensiyasına çıxır. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, bir çox hallarda vətəndaşlar pensiya hüququ yaranana qədər lazımi sənədləri yoxlamır, iş stajındakı uyğunsuzluqlara diqqət yetirmir və nəticədə gözlədiklərindən daha aşağı pensiya alırlar.
Azpost.info pensiya sahəsində ekspertlərin tövsiyələrini ümumiləşdirərək, pensiyaya hazırlaşan şəxslərin ən çox yol verdiyi səhvləri təqdim edir.
Əmək stajını son günə qədər yoxlamamaq
Ən geniş yayılmış səhvlərdən biri əmək stajının düzgün qeydə alındığını əvvəlcədən yoxlamamaqdır. Bəzi hallarda uzun illər işləyən şəxslər pensiya müraciəti zamanı müəyyən dövrlərin sistemdə görünmədiyini öyrənirlər. Bu isə əlavə sənədlərin toplanmasına, prosesin uzanmasına, hətta bəzi iş illərinin nəzərə alınmamasına səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər tövsiyə edirlər ki, pensiya yaşına çatmağı gözləmədən əmək fəaliyyəti ilə bağlı məlumatlar mütəmadi olaraq yoxlanılsın.
Sosial sığorta ödənişlərinə nəzarət etməmək
Pensiyanın məbləği təkcə işlənilən illərdən deyil, həmin dövrdə ödənilən məcburi dövlət sosial sığorta haqlarından da asılıdır. Xüsusilə özəl sektorda çalışan şəxslər bəzən işəgötürənin sosial sığorta ödənişlərini tam həcmdə etmədiyindən xəbərsiz olurlar. Nəticədə bu vəziyyət gələcək pensiya məbləğinə birbaşa təsir göstərir.
Bu səbəbdən əmək fəaliyyəti dövründə sosial sığorta hesabına köçürülən vəsaitləri vaxtaşırı yoxlamaq vacibdir.
3. Rəsmi əmək müqaviləsi olmadan işləmək
Bəzi vətəndaşlar illərlə qeyri-rəsmi işlədikdən sonra pensiya hesablanarkən həmin dövrün nəzərə alınmadığını görürlər. Əmək müqaviləsi olmadan işlənilən müddət əksər hallarda rəsmi əmək stajı kimi qəbul edilmir. Bu isə həm pensiya hüququna, həm də gələcək pensiyanın məbləğinə mənfi təsir göstərə bilər.
Sənədlərdəki uyğunsuzluqları vaxtında aradan qaldırmamaq
Şəxsiyyət vəsiqəsi, əmək kitabçası, diplom, nikah haqqında şəhadətnamə və digər sənədlərdə ad, soyad və ya doğum tarixi ilə bağlı uyğunsuzluqlar pensiya təyinatı zamanı ciddi problemlər yarada bilər.
Belə halların həlli bəzən uzun çəkdiyindən mütəxəssislər sənədlərin əvvəlcədən yoxlanılmasını və zərurət yaranarsa, düzəlişlərin vaxtında edilməsini məsləhət görürlər.
Bütün sənədləri son ana saxlamaq
Pensiya müraciəti zamanı müxtəlif arayışlar və təsdiqedici sənədlər tələb oluna bilər.
Əgər vətəndaş bütün sənədləri pensiya yaşına çatdıqdan sonra toplamağa başlayarsa, proses uzana bilər. Xüsusilə əvvəlki iş yerləri fəaliyyətini dayandırıbsa və ya arxiv sənədlərinə ehtiyac yaranırsa, əlavə vaxt tələb olunur.
Pensiya məbləğini əvvəlcədən hesablamamaq
Bir çox insan pensiyaya çıxanda alacağı məbləğin nə qədər olacağını əvvəlcədən araşdırmır.
Halbuki gələcək gəlirin təxmini hesablanması ailə büdcəsinin planlaşdırılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Əgər pensiya gözləniləndən aşağıdırsa, şəxs əlavə yığım və ya digər maliyyə planı hazırlaya bilər.
Pensiyaya çıxmağı yalnız hüquqi prosedur kimi qiymətləndirmək
Ekspertlər bildirirlər ki, pensiya təkcə iş həyatının başa çatması deyil, həm də yeni maliyyə və sosial mərhələnin başlanğıcıdır. Pensiyaya çıxmağa hazırlaşan şəxslər yalnız sənədləşməni deyil, gələcək aylıq xərclərini, sağlamlıq xərclərini və əlavə gəlir imkanlarını da planlaşdırmalıdırlar.
Pensiyaya hazırlaşanlar üçün 5 vacib tövsiyə
Əmək stajınızı və sosial sığorta məlumatlarınızı mütəmadi yoxlayın.
Bütün əmək münasibətlərinin rəsmi qaydada rəsmiləşdirildiyinə əmin olun.
Sənədlərdəki uyğunsuzluqları əvvəlcədən aradan qaldırın.
Pensiyaya çıxmazdan əvvəl gələcək aylıq büdcənizi planlaşdırın.
Lazım gəldikdə pensiya məsələləri üzrə mütəxəssislərdən məsləhət alın.
Pensiya illərlə davam edən əmək fəaliyyətinin nəticəsidir. Bu səbəbdən pensiya hüququ yarandıqdan sonra problemləri həll etməyə çalışmaq əvəzinə, hazırlığa bir neçə il əvvəl başlamaq daha məqsədəuyğundur.
Mütəxəssislərin fikrincə, əmək stajına nəzarət, sosial sığorta ödənişlərinin izlənilməsi, sənədlərin düzgün hazırlanması və maliyyə planlaşdırılması gələcəkdə həm pensiyanın vaxtında təyin olunmasına, həm də daha rahat həyat şəraitinin təmin edilməsinə kömək edir.
S.Abdulla
