Pomidorun tərkibində olan təbii bir birləşmənin qaraciyərdə həddindən artıq yağ toplanmasının qarşısını almağa kömək edə biləcəyi müəyyənləşdirilib.
Heyvanlar üzərində aparılan təcrübələrdə fitoen adlı maddənin hətta sağlam olmayan qidalanma şəraitində belə qaraciyər yağlanmasının əlamətlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığı müşahidə olunub.
Araşdırma metabolik disfunksiya ilə əlaqəli steatoz qaraciyər xəstəliyinə həsr edilib. Bu vəziyyətdə yağ tədricən qaraciyər hüceyrələrində toplanır. Zaman keçdikcə bu proses iltihaba, toxumaların zədələnməsinə və ağır hallarda sirroza səbəb ola bilər.
Pomidorun hansı maddəsi təsir göstərir?
Fitoen bitkilərin likopen sintezində istifadə etdiyi rəngsiz təbii birləşmədir. Likopen isə pomidora xarakterik qırmızı rəng verən piqmentdir.
Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, pomidorun və ondan hazırlanan məhsulların bəzi araşdırmalarda ayrıca likopenlə müqayisədə daha güclü təsir göstərməsinin səbəblərindən biri məhz fitoenin mövcudluğu ola bilər.
Alimlər maddənin təsirini yoxlamaq üçün siçanları altı ay ərzində yüksək miqdarda rafinə olunmuş karbohidratlar olan qida ilə bəsləyiblər. Bu qidalanma modeli çoxlu şirniyyat və şəkərli içkilərin qəbulunu da əhatə edən, qaraciyər yağlanması riskini artıran pəhrizə uyğunlaşdırılıb.
Heyvanların bir hissəsinə əlavə olaraq fitoen verilib.
Tədqiqatda istifadə olunan fitoen dozasının insan üçün təxminən gündə 3-4 orta ölçülü çiy pomidor və ya 100 qram pomidor pastası istehlakına uyğun olduğu bildirilib.
Qaraciyərdə yağlanma azalıb
Nəticələr göstərib ki, fitoen qəbul edən siçanlarda qaraciyərin yağlanması digər heyvanlarla müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə daha zəif olub. Maraqlıdır ki, onların əsas qidalanması yenə də sağlam hesab olunmayıb.
Alimlər qoruyucu təsirin əsasən bağırsaq mikrobiomundakı dəyişikliklərlə bağlı olduğunu təsdiqləyən kifayət qədər sübut əldə etməyiblər. Bunun əvəzinə fitoenin qaraciyərdə maddələr mübadiləsinin tənzimlənməsində iştirak edən bir sıra zülallara təsir etdiyi müəyyənləşdirilib.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu proses qaraciyərin artıq yağları hüceyrələrdə toplamaq əvəzinə enerji mənbəyi kimi daha aktiv istifadə etməsinə səbəb ola bilər.
Fitoen yalnız pomidorda yoxdur
Araşdırmanın baş müəllifi Syan-Don Vanın sözlərinə görə, fitoen yalnız pomidorun tərkibində olmur.
Bu maddənin digər mənbələri arasında yerkökü, qırmızı bibər, çəhrayı qreypfrut, qarpız və ərik də var.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, fitoenlə zəngin məhsullar gələcəkdə metabolik qaraciyər xəstəliklərinin profilaktikasında və ya onların inkişafının ləngidilməsində əlavə vasitə kimi istifadə oluna bilər.
Qeyd edək ki, hazırkı nəticələr heyvanlar üzərində aparılan təcrübəyə əsaslanır. Fitoenin insanlarda qaraciyər xəstəliklərinin qarşısının alınmasına və ya müalicəsinə təsirini dəqiqləşdirmək üçün əlavə klinik araşdırmalara ehtiyac var.
Sunay Aydın
