Dünya bazarında qızılın qiyməti son günlər müəyyən qədər geriləsə də, qiymətlər hələ də yüksək səviyyədə qalır. Oktyabrın 6-da Nyu-Yorkun COMEX əmtəə birjasında qızılın troya unsiyası 4130,7 dollar olub. Son günlərdə qiymət 0,76 faiz azalıb.
Maraqlıdır ki, dünya bazarında qızılın qiymətinin aşağı düşməsi Azərbaycanda da özünü göstərir. Mərkəzi Bankın oktyabrın 6-na olan rəsmi göstəricisinə əsasən, təmiz qızılın 1 qramının qiyməti təxminən 225,87 manata enib. Bu, son iki ayın ən aşağı göstəricilərindən biridir.
Beləliklə, hazırda Azərbaycan bazarında maraqlı vəziyyət yaranıb: dünya bazarında qızıl hələ də 4 min dollardan baha olsa da, yerli bazarda son həftələrdə müəyyən ucuzlaşma müşahidə olunur.
Qızılın qiyməti Azərbaycanda necə formalaşır?
Azərbaycanda qızıl məmulatlarının qiyməti yalnız mağazanın müəyyən etdiyi rəqəmdən ibarət deyil. Dünya bazarında qızılın qiyməti, dolların məzənnəsi, məhsulun əyarı, emal xərcləri, daş-qaş və digər komponentlər son satış qiymətinə təsir göstərir.
Məsələn, 999 əyar qızılın tərkibində saf qızılın payı daha yüksəkdir. 750, 585 və 582 əyarlarda isə digər metalların payı artır.
Oktyabrın 6-da xammal üzrə təxmini göstəricilər belədir:
-999 əyar: 225,87 manat/qram;
-750 əyar: 169,57 manat/qram;
-585 əyar: 132,26 manat/qram;
-582 əyar: 131,59 manat/qram.
Lakin bunlar mağazada satılan hazır zinət əşyasının son qiyməti deyil. Hazır məhsulun qiymətinə ustalıq, dizayn, daşlar, satıcının marjası və digər xərclər də əlavə olunur.
Bəs niyə Azərbaycanda qızıl ucuzlaşıb?
Əsas səbəblərdən biri dünya bazarındakı qiymət dəyişiklikləridir. Qızıl beynəlxalq bazarda dollarla qiymətləndirildiyi üçün qlobal qiymətdəki dəyişiklik müəyyən müddət sonra Azərbaycan bazarına da təsir göstərə bilər. Lakin bu təsir həmişə eyni sürətlə baş vermir. Dünya bazarında qiymət yüksələndə yerli bazarda qızılın bahalaşması daha tez nəzərə çarpa bilər. Qiymət aşağı düşəndə isə mağaza və topdansatış bazarında əvvəlki qiymətlə alınmış məhsulların olması səbəbindən ucuzlaşma müəyyən gecikmə ilə baş verə bilər.
Hazırda isə qlobal qiymətin əvvəlki yüksək səviyyələrdən geri çəkilməsi Azərbaycanda da xammal qiymətlərinə təsir göstərir.
585 və 750 əyar qızıl alanlar nə qədər ödəyir?
Burada alıcıların diqqət etməli olduğu mühüm məqam var. Məsələn, 585 əyar qızılın bir qram xammal dəyəri təxminən 132 manatdır. Lakin mağazada üzük, sırğa və ya qolbağın bir qramı bu qiymətə satılmır. Çünki məhsul artıq hazır məmulatdır və onun üzərinə hazırlanma, dizayn, daş-qaş, logistika, mağaza və digər xərclər əlavə olunur. Bu səbəbdən dünya bazarında qızılın bir neçə faiz ucuzlaşması mağazada eyni faizlə ucuzlaşma demək deyil.
Qızılın bahalaşması Azərbaycana nə verir?
Qızılın yüksək qiyməti Azərbaycan üçün yalnız mənfi nəticə yaratmır. Ölkənin strateji maliyyə aktivləri arasında qızıl ehtiyatlarının da əhəmiyyətli payı var. Qlobal bazarda qızılın qiyməti yüksəldikdə bu ehtiyatların dollar ifadəsində dəyəri də artır. Bu baxımdan qızılın bahalaşması dövlətin maliyyə aktivlərinin dəyərinə müsbət təsir göstərə bilər. Amma digər tərəfdən, Azərbaycan daxili tələbatın bir hissəsini idxal hesabına təmin etdiyi üçün yüksək dünya qiymətləri zinət əşyalarının və qızıl məmulatlarının maya dəyərini artırır.
Qızıl alan vətəndaş üçün vəziyyət necədir?
Qızıl uzun müddətdir həm zinət əşyası, həm də yığım vasitəsi kimi istifadə olunur. Qlobal iqtisadi və geosiyasi risklər artanda investorların bir hissəsi qızıla “təhlükəsiz liman” kimi yanaşır. Azərbaycanda da fiziki qızıla və bankların təklif etdiyi qızıl külçələrə maraq bu baxımdan diqqət çəkir. Lakin qızılın qiymətinin həmişə yüksələcəyini düşünmək düzgün deyil. Son göstəricilər də bunu göstərir: qızıl rekord səviyyələrə yaxınlaşdıqdan sonra müəyyən korreksiya edib. Bu səbəbdən qızıl alan şəxs üçün əsas məsələ yalnız “qiymət qalxacaqmı?” sualı deyil. Alış qiyməti, saxlama müddəti, alış-satış arasındakı fərq və məqsəd də nəzərə alınmalıdır.
Qızılın ucuzlaşması nə deməkdir?
Hazırkı vəziyyəti “qızıl ucuzlaşdı və bundan sonra daha da düşəcək” kimi qiymətləndirmək olmaz. Dünya bazarında qızılın qiyməti hələ də tarixi baxımdan yüksək səviyyədədir. Son eniş daha çox əvvəlki sürətli bahalaşmadan sonra baş verən qiymət düzəlişi kimi görünür. Azərbaycan üçün isə əsas nəticə budur: dünya bazarındakı qızıl qiyməti həm vətəndaşın aldığı zinət əşyasının qiymətinə, həm də ölkənin qızıl ehtiyatlarının dəyərinə təsir göstərir.
Samir Abdulla
