“Neyron şəbəkələri həqiqətən düşüncəni, yaddaşı və yaradıcılığı yaxşılaşdırır, yoxsa əksinə, bizi rəqəmsal məsləhətçilərdən asılı edir“.
Bunu süni intellekt üzrə mütəxəssis İqor Nikitin gazeta.ru-ya deyib.
Ekspertin sözlərinə görə, dövrümüzün xarakterik əlamətlərindən biri klip əsaslı düşüncə fenomenidir, bu zaman insan diqqətini yalnız qısa müddət saxlaya bilir. Onlar tez-tez mövzudan mövzuya tullanır, məlumatı təhlil edə və ya uzun mətni emal edə bilmirlər. Bu, praktik olaraq diqqət çatışmazlığı pozğunluğudur, anadangəlmə deyil, sonradan qazanılıb:
“Elmi ədəbiyyatda “rəqəmsal demensiya” və ya “rəqəmsal demensiya” termini rəqəmsal stimulların davamlı axını nəticəsində yaddaşın, konsentrasiyanın və müstəqil düşünmə qabiliyyətinin azalmasını təsvir etmək üçün istifadə olunur”
Süni intellekt bizə hazır həllər təklif etdikdə, bu, ikiüzlü bir qılıncdır. Bir tərəfdən, ChatGPT və “Copilot” kimi xidmətlər gündəlik tapşırıqları yerinə yetirməklə həyatı asanlaşdırır. Görünür, insanlar irəliləyişi öz xeyrinə çeviriblər – hər şey həmişə əlindədir, hər şey vurğulanır, bütün suallar bir kliklə həll olunur. Lakin bunun mənfi tərəfi də var:
“İnsan məlumatı emal etmək üçün süni intellektdən nə qədər çox asılı olarsa, müstəqil qərarlar qəbul etmək və məntiqi və yaradıcı düşünmək qabiliyyəti bir o qədər aşağı düşür. Bu, başqa bir müasir fenomendir – idrak tənbəlliyi. Beyin sadəcə öz həll tapmaq mexanizmlərini öyrətməyi dayandırır və biz istəklərdən asılı oluruq”.
Başqa bir problem də var: bilik artıq dəyər olmaqdan çıxıb. Tələbə, sadəcə olaraq lazım olan cavabı internetdə tapa bilirsə, niyə lüğətləri, arayış kitablarını, dərslikləri və ensiklopediyaları öyrənməlidir? Onlar bunu xatırlamayacaqlar belə. Onlar sadəcə hesabatlarına köçürəcək, qiymət alacaq və marağını itirəcəklər.
“Bu, “ekspertiza inflyasiyasına” gətirib çıxarır – diplomlar, məqalələr, hətta kodlar və layihələr neyron şəbəkəsi tərəfindən bir neçə dəqiqə ərzində yaradıla bildikdə tez bir zamanda dəyərini itirir. Həqiqətən paradoksal bir vəziyyət yaranıb: Süni intellekt insan təcrübəsindən öyrənir, çoxlu miqdarda hazır məzmunu emal edir, insanlar isə getdikcə özləri öyrənməkdən çəkinirlər”, deyə Nikitin xəbərdarlıq edib.
Şübhəsiz ki, üstünlüklər var: adi tapşırıqları aradan qaldırmaqla daha vacib məsələlərə diqqət yetirə və özümüz üçün vaxt tapa bilərik. Bununla belə, elm adamları həmçinin “texnoloji cəhətdən savadlı, lakin zehni cəhətdən asılı” insanların bütöv nəsillərinin yaranma riski barədə xəbərdarlıq edirlər: onlar cihazların ustalarıdır, lakin heç bir mürəkkəb problemi istəmədən həll edə bilmirlər:
“Bunun baş verməsinin qarşısını almaq üçün rəqəmsal vasitələrin istifadəsi ilə öz bacarıqlarının inkişafı arasında tarazlıq tapmaq vacibdir. Təhsil, biznes və hər bir fərd texnologiyadan öz düşüncəsi üçün əvəzedici deyil, köməkçi kimi istifadə etməyi öyrənməlidir”.
