Şüur necə yaranır? Alimlər beyində yayılan dalğalarla bağlı yeni nəzəriyyə irəli sürdü
Amerikalı neyrobioloqlar şüurun yaranması ilə bağlı yeni hipotez irəli sürüblər. Tədqiqatçıların fikrincə, şüurun əsasını beyində yayılan və milyardlarla neyronun fəaliyyətini sinxronlaşdıran dalğalar təşkil edə bilər.
Bu barədə “IFLScience” yazır.
Neyronlar müxtəlif proseslərdə iştirak edə bilər
Yeni yanaşmanın əsasını “qarışıq selektivlik” ideyası təşkil edir. Bu anlayışa görə, eyni neyron daxil olan siqnallardan və mövcud kontekstdən asılı olaraq fəaliyyətini müxtəlif formalarda dəyişə bilər.
Beləliklə, bir neyron eyni vaxtda bir neçə koqnitiv prosesdə iştirak edə bilər.
Alimlər hesab edirlər ki, beyində yayılan dalğaların qarşılıqlı təsiri müxtəlif fəaliyyət vəziyyətləri yarada bilər. İki dalğanın zirvələri üst-üstə düşdükdə ümumi siqnal güclənir. Bir dalğanın zirvəsi digərinin zəifləmə mərhələsi ilə üst-üstə düşərsə, siqnallar qismən bir-birini kompensasiya edə bilər.
Tədqiqatçıların fikrincə, məhz bu cür dinamik qarşılıqlı təsirlər beynin fəaliyyətini vahid və əlaqələndirilmiş vəziyyətə gətirə bilər.
“Şüur bu dinamik dalğa nümunələri beyin qabığını geniş yayılmış neyron fəaliyyətini birləşdirən və ona təsir edən, təşkilatlanmış və qlobal şəkildə inteqrasiya olunmuş vəziyyətə gətirdikdə yaranır”, – alimlər bildiriblər.
Beyin məlumatı necə emal edir?
Xarici siqnallara cavab olaraq neyronların fəaliyyəti dəyişir. Bu dəyişikliklər beyində dalğalar şəklində yayıla və böyük neyron şəbəkələrinin fəaliyyətini əlaqələndirə bilər.
Tədqiqatçılar bu prosesi analoq hesablama ilə müqayisə edirlər. Rəqəmsal yanaşmadan fərqli olaraq, analoq hesablama informasiyanın emalını yalnız ardıcıl və ayrı-ayrı addımlara bölmür. Burada müxtəlif siqnalların intensivliyi, vaxtı və qarşılıqlı təsiri də mühüm rol oynayır.
Şüurun mərkəzi beynin hansı hissəsidir?
Alimlər həmçinin şüurlu proseslərin beynin arxa hissəsində yerləşən və görmə, eşitmə kimi sensor məlumatları emal edən sahələrdə formalaşa biləcəyini irəli sürüblər.
Əvvəllər şüurun yaranmasında əsas rolun beynin ön, xüsusilə də alın paylarına aid olduğu daha çox düşünülürdü.
Yeni hipotez isə şüurun yalnız bir beyin sahəsinin fəaliyyəti ilə deyil, müxtəlif nahiyələr arasında yayılan və bir-biri ilə əlaqələnən dinamik proseslərlə bağlı ola biləcəyini göstərir.
Qeyd edək ki, bu yanaşma hələ elmi müzakirə və araşdırma mərhələsində olan nəzəriyyədir. Şüurun necə yarandığı müasir neyroelmin ən mürəkkəb və tam həll olunmamış suallarından biri olaraq qalır.
