Azərbaycanda son dövrdə toyuq ətinin qiymətində artım müşahidə olunur. Bəs bahalaşmanın səbəbi nədir, ölkədə quş əti istehsalı azalıbmı?
Azpost.info -nun məlumatına görə, iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli hesab edir ki, qiymət artımını istehsalın azalması ilə izah etmək düzgün deyil. Onun sözlərinə görə, əksinə, rəsmi statistik göstəricilər quş əti istehsalında artım olduğunu göstərir.
Ekspert qeyd edir ki, Dövlət Statistika Komitəsinin 2026-cı ilin ilk altı ayı üzrə məlumatlarına əsasən, bu dövrdə ölkədə 53 min ton quş əti istehsal olunub. 2025-ci ilin eyni dövründə isə bu göstərici 51 min ton olub.
Yəni, Cəfərlinin fikrincə, bazarda qiymətin yüksəlməsinin əsas səbəbi istehsalın azalması deyil.
Dizel bahalaşması maya dəyərinə təsir edir
Ekspertin göstərdiyi səbəblərdən biri nəqliyyat xərclərinin artmasıdır.
Onun sözlərinə görə, 2026-cı ilin əvvəlindən dizel yanacağının qiymətində artım baş verib. Bu isə həm quşçuluq təsərrüfatlarında istifadə olunan yemlərin, həm də hazır məhsulun daşınması xərclərinə təsir göstərir.
Beləliklə, istehsal həcmi artsa belə, məhsulun maya dəyərinin yüksəlməsi pərakəndə qiymətə təsir göstərə bilər.
Yem və dərman xərcləri də artır
Natiq Cəfərli qiymət artımının digər səbəbi kimi quşçuluqda istifadə olunan yem və dərmanların bahalaşmasını göstərir.
Quşçuluq sektorunda yem xərcləri məhsulun maya dəyərinin əsas komponentlərindən biridir. Buna görə də yem və digər istehsal vasitələrinin qiymətindəki dəyişiklik son nəticədə toyuq ətinin satış qiymətinə də təsir edə bilər.
Ekspert, həmçinin quş əti istehsalçıları üçün əlavə tənzimləmə və nəzarət mexanizmlərinin maliyyə yükünü artırdığını bildirir. Onun fikrincə, bu xərclər də məhsulun son qiymətində öz əksini tapa bilər.
Əsas səbəblərdən biri: insanlar daha çox toyuq əti alır
Cəfərlinin diqqət çəkdiyi ən mühüm məqamlardan biri isə tələb məsələsidir.
Onun sözlərinə görə, mal və qoyun ətinin qiymətinin kəskin bahalaşması əhalinin daha ucuz alternativə – toyuq ətinə yönəlməsinə səbəb olur. Bu zaman bazarda maraqlı vəziyyət yaranır: istehsal azalmasa da, tələb daha sürətlə artırsa, mövcud təklif qiymət artımının qarşısını almağa kifayət etməyə bilər.
Başqa sözlə, problem yalnız “nə qədər ət istehsal olunur?” sualından ibarət deyil. “Əhali nə qədər toyuq əti almaq istəyir?” sualı da qiymətin formalaşmasında mühüm rol oynayır.
“Toyuq ətinin bahalaşması yoxsulluq göstəricisidir”
Natiq Cəfərli toyuq ətinin qiymət artımını əhalinin gəlirləri və istehlak strukturu ilə də əlaqələndirir.
Ekspertin fikrincə, qırmızı ətin bahalaşması əhalinin daha ucuz protein mənbəyinə – toyuq ətinə keçməsini sürətləndirir. Bu baxımdan toyuq ətinə tələbin artması əhalinin alıcılıq imkanları barədə də müəyyən siqnal verir.
“Nə qədər qəribə səslənsə də, toyuq ətinin bahalaşması kasıblıq, yoxsulluq göstəricisidir”, – deyə ekspert bildirib.
Cəfərli bu fikrini əhalinin istehlak xərclərinin strukturu ilə əsaslandırır. Onun sözlərinə görə, əhali ay ərzində xərclədiyi hər 100 manatın təxminən 50 manatını ərzağa yönəldirsə, bu, gəlirlərin əhəmiyyətli hissəsinin ilkin tələbat mallarına sərf edildiyini göstərir.
Rəsmi statistika nə deyir?
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycanda istehlak qiymətləri illik müqayisədə 5,7 faiz, qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə isə 6,7 faiz artıb. İyun ayında toyuq ətinin qiymətində də əvvəlki ayla müqayisədə artım qeydə alınıb.
Eyni zamanda, kənd təsərrüfatında ümumi istehsalın fiziki həcmi 2026-cı ilin ilk altı ayında 2,2 faiz artıb; iyulun sonuna bu artım 2,8 faizə çatıb. Heyvandarlıq məhsullarının istehsalında da artım qeydə alınıb.
Odur ki, toyuq ətinin bahalaşmasını yalnız istehsalın azalması ilə əlaqələndirmək üçün əsas görünmür. Qiymətin formalaşmasına maya dəyəri, yem və digər xərclər, logistika, tənzimləmə xərcləri və xüsusilə qırmızı ətin bahalaşması fonunda artan tələb kimi bir neçə amil təsir edə bilər.
Nəticədə istehlakçı üçün paradoksal vəziyyət yaranır: istehsal artır, amma məhsul yenə də bahalaşa bilir. Bunun əsas izahlarından biri odur ki, bazarda qiymət yalnız istehsal həcmi ilə deyil, tələb və təklifin nisbəti ilə formalaşır.
Samir Abdulla
