Bu həftə ABŞ prezidenti Donald Tramp müttəfiqlərinin İrana qarşı hərbi kampaniyanı dəstəkləməkdən imtina etməsindən sonra NATO-ya qarşı ritorikasını əhəmiyyətli dərəcədə sərtləşdirdi. O, ölkənin ittifaqdan çıxma ehtimalını tam qəbul etdiyini açıq şəkildə bildirdi.
Azpost.info-nun məlumatına görə, bu barədə Politico nəşrinin təhlilində deyilir. Nəşr Vaşinqtonun mümkün ssenariləri ilə bağlı ekspertlər, hüquqşünaslar və NATO nümayəndələri ilə müsahibə aparıb.
Ssenari 1: Vəziyyəti gərginləşdirən Bəyanatların gücləndirilməsi
Ən yumşaq seçim müttəfiqlərə qarşı tənqid və təzyiqin daha da gücləndirilməsidir. Keçmiş NATO rəsmisi Gerlinde Nyusa görə, bu cür açıqlamalar artıq kollektiv müdafiə sisteminə etimadı sarsıdır. O qeyd edib ki, əgər düşmənlər ittifaqı zəif kimi qəbul etməyə başlasalar, bu, Vladimir Putin və Si Cinpini onun gücünü sınamağa vadar edə bilər.
Ssenari 2: İşi daxildən bloklamaq
Tramp NATO-dan rəsmi olaraq çıxmaya bilər, amma onun işini çətinləşdirəcək. Alyansda əsas qərarlar yekdilliklə qəbul edildiyindən, ABŞ kiçik məsələlərdən tutmuş strateji əhəmiyyətli məsələlərə, o cümlədən Ukrayna və Rusiya ilə bağlı məsələlərə qədər sənədlərin və təşəbbüslərin qəbulunu dayandıra bilər. Bundan əlavə, Vaşinqton ümumi proqramların maliyyələşdirilməsini azalda və ya dayandıra bilər ki, bu da alyansın fəaliyyətinə təsir göstərəcək.
Ssenari 3. Hərbi mövcudluğun azaldılması
Başqa bir seçim Amerika qoşunlarının Avropadan qismən çıxarılmasıdır. Hazırda orada on minlərlə ABŞ əsgəri çoxsaylı bazalarda yerləşdirilib. Hərbi analitik Ed Arnoldun sözlərinə görə, kontingentin, məsələn, bir neçə min əsgərin azaldılması əhəmiyyətli, lakin kritik bir zərbə olmazdı: Avropa ölkələri bu çatışmazlığı qismən kompensasiya edə biləcəklər. Lakin, ekspertlər belə bir addımı mümkünsüz hesab edirlər, çünki ABŞ Yaxın Şərq də daxil olmaqla böhranlara tez bir zamanda cavab vermək üçün hərbi mövcudluğunu saxlamaqda maraqlıdır.
Ssenari 4. “Yumşaq” ayrılıq
Daha ciddi bir seçim rəsmi geri çəkilmədən faktiki olaraq məsafə saxlamaqdır. ABŞ münaqişə halında qüvvələrin və resursların bölüşdürülməsini müəyyən edən NATO-nun hərbi planlaşdırmasında iştirak etməkdən imtina edə bilər.
Formal olaraq, öhdəliklər qüvvədə qalacaq, lakin praktikada bu, onların “dondurulmasına” səbəb olacaq və Avropa ölkələrini təcili olaraq kritik boşluqları – məsələn, hava hücumundan müdafiə, kəşfiyyat və logistika sahələrində – bağlamağa məcbur edəcək.
Görüşlərin boykot edilməsi və ya Amerika nümayəndə heyətinin geri çağırılması da mümkündür. Bu, alyansın konsensusdan asılılığını nəzərə alaraq, onun işinə ciddi şəkildə mane olacaq.
Ayrıca olaraq ABŞ-ın vahid komandanlıqdan çıxması variantı nəzərdən keçirilir – Şarl de Qollun 1966-cı ildəki addımına bənzər şəkildə edə bilərlər. Bu halda, alyans faktiki olaraq əməliyyat bazasını itirəcək və Amerika qüvvələri onun strukturundan çıxarıla bilər.
Ssenari 5: Tam çıxış
Ən radikal variant ABŞ-ın NATO-dan rəsmi şəkildə çıxmasıdır. Bu, hüquqi cəhətdən mürəkkəb bir prosesdir və həyata keçirilməsi üçün Senatın dəstəyi və vaxt tələb olunur. Buna baxmayaraq, nəzəri olaraq prezident digər beynəlxalq müqavilələrdə olduğu kimi birtərəfli hərəkət etməyə cəhd edə bilər. Bu cür hərəkətlərə məhkəmədə etiraz edilə bilsə də, ABŞ məhkəmə sistemi ənənəvi olaraq xarici siyasətə müdaxilə etməkdə ehtiyatlı olub.
NATO diplomatlarından birinin sözlərinə görə, alyansı ABŞ-ın iştirakı olmadan təsəvvür etmək çətindir, ona görə də belə bir addım görünməmiş və bütün təhlükəsizlik sistemi üçün son dərəcə ağrılı olardı.
Müttəfiqlərin reaksiyaları
ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio əvvəllər İranla münaqişə bitdikdən sonra NATO ilə münasibətlərin yenidən nəzərdən keçirilə biləcəyini bildirmişdi. Fransa Prezidenti Emmanuel Makron öz növbəsində alyansın öhdəliklərinə dair daimi şübhələrin onun etibarlılığını sarsıtdığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, öhdəliklər hər gün şübhə altına alınarsa, onların dəyəri qaçılmaz olaraq azalır.
Buna görə də, rəsmi geri çəkilmə olmadan belə, ABŞ artıq NATO-nun effektivliyinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərə bilir və sonrakı vəziyyət Avropadakı təhlükəsizlik arxitekturasını kökündən dəyişdirə bilər.
