ABŞ Prezidenti Donald Trampın ikinci hakimiyyət dövründə diqqət çəkən məqamlardan biri onun 2017–2021-ci illərdəki prezidentliyinə əvvəlki qədər geniş istinad etməməsidir. O, birinci prezidentlik dövründə əldə etdiyi bəzi nəticələri xatırladır, lakin ümumi siyasi mesajını “ilk dəfə nə etmişdim?” üzərində qurmur.
Bu, ilk baxışda paradoksal görünür. Çünki Trampın siyasi brendi məhz birinci prezidentliyi dövründə formalaşıb. “Make America Great Again” şüarı, sərt miqrasiya siyasəti, Çinlə ticarət müharibəsi, tariflər, NATO müttəfiqlərinə münasibət və Vaşinqtondakı siyasi qarşıdurmalar onun ilk hakimiyyəti ilə bağlı yaddaşın əsas hissəsidir.
Bəs Tramp niyə indi daha çox gələcəkdən danışır?
Keçmiş Tramp üçün həm üstünlük, həm də yükdür
Trampın birinci prezidentliyini xatırlatmaq onun üçün ciddi siyasi üstünlüklər yarada bilər. O dövrün tərəfdarları vergi islahatlarını, iqtisadi göstəriciləri, enerji siyasətini, sərhəd nəzarətini, ABŞ-ın xarici siyasətdə daha sərt mövqeyini və Yaxın Şərqdə əldə edilən bəzi diplomatik razılaşmaları nümunə göstərə bilərlər.
Ancaq problem ondadır ki, həmin dövrün siyasi mənzərəsi yalnız uğurlardan ibarət deyil.
2020-ci il prezident seçkilərinin nəticələrinin ətrafındakı mübahisələr, Trampın seçkidə məğlubiyyətini qəbul etməməsi, 6 yanvar 2021-ci il Kapitoli hadisələri, iki impiçment prosesi, COVID-19 pandemiyası və Ağ Evdə davamlı kadr dəyişiklikləri də birinci prezidentliyin ayrılmaz hissəsidir.
Ona görə Tramp üçün “2017–2021-ci illər” mövzusunu bütövlükdə açmaq riskli siyasi ərazidir.
Çünki söhbətə hansı nöqtədən başlamağınızdan asılı olmayaraq, müzakirə çox tez onun istəmədiyi mövzulara keçə bilər.
Tramp keçmişi yox, müqayisəni idarə etmək istəyir
Trampın siyasi kommunikasiya modelində bir mühüm xüsusiyyət var: o, hadisələri çox vaxt uzunmüddətli tarixi ardıcıllıqda deyil, “mən və onlar” müqayisəsində təqdim edir.
Bu baxımdan onun üçün daha rahat siyasi çərçivə belədir: Trampdan əvvəl – Biden dövrü – Trampın qayıdışı.
Belə təqdimatda seçiciyə 2017-ci ilin iqtisadiyyatı ilə 2020-ci ilin iqtisadiyyatını müqayisə etdirmək lazım gəlmir. Əvəzində gündəlik həyatdakı problemlər – qiymətlər, miqrasiya, enerji, təhlükəsizlik və xarici siyasət – üzərindən “mən əvvəlki vəziyyəti düzəldirəm” mesajı verilir.
Bu, siyasi baxımdan daha sadə və emosionaldır.
Trampın əsas üstünlüyü də məhz buradadır: mürəkkəb siyasi hesabatı bir neçə yadda qalan tezisə çevirə bilir.
“Mən qayıtdım” mesajı niyə daha əlverişlidir?
Tramp ikinci prezidentliyinə klassik ikinci müddət kimi deyil, müəyyən mənada “geri dönüş” layihəsi kimi yanaşır.
Onun siyasi hekayəsi belə qurulur:
Birinci prezidentlik – “mənim siyasətim başladı”.
Sonrakı dörd il – “mənim siyasətim dayandırıldı”.
İkinci prezidentlik – “mən həmin siyasəti geri qaytardım”.
Bu yanaşmada birinci prezidentlik ayrıca hesabat dövrü kimi yox, hazırkı hakimiyyətin başlanğıcı kimi təqdim olunur.
Bu, Trampın siyasi bazası üçün də əlverişlidir. Çünki tərəfdarların diqqəti “2017–2021-ci illərdə nə oldu?” sualından “2025–2029-cu illərdə nə olacaq?” sualına keçir.
Ən həssas məsələ – 2020-ci il
Trampın ilk prezidentliyindən danışmamasının ən mühüm səbəblərindən biri 2020-ci il seçkiləridir. Bu mövzu Respublikaçılar daxilində onun tərəfdarlarını səfərbər edən məsələ olaraq qalır. Lakin ümumi seçici baxımından 2020-ci il barədə uzun mübahisəyə qayıtmaq onun üçün həmişə faydalı olmaya bilər.
Çünki Tramp ikinci dəfə prezident seçilib.
Bu fakt ona siyasi baxımdan daha rahat mövqe yaradır: artıq əsas sual “2020-ci ildə nə baş verdi?” deyil, “Tramp ikinci hakimiyyətində nə edir?” sualıdır.
Başqa sözlə, Tramp keçmiş mübahisəni tarixə çevirmək, indiki hakimiyyəti isə gündəmin mərkəzində saxlamaq istəyir.
İkinci Tramp birinci Trampdan daha iddialıdır
Burada başqa bir amil də var.
İkinci prezidentlik dövründə Trampın gündəmi birinci hakimiyyətindən daha genişdir. Tariflər, Çinlə münasibətlər, NATO, Avropa, Rusiya-Ukrayna müharibəsi, İran, Yaxın Şərq, miqrasiya və ABŞ dövlət aparatının yenidən qurulması kimi məsələlər onun gündəlik siyasi mesajlarının əsas hissəsini təşkil edir.
Bu qədər böyük gündəm olduğu halda birinci prezidentliyin hər bir qərarını müdafiə etmək siyasi enerjinin keçmişə yönəlməsi deməkdir.
Tramp isə tam əksini etməyə çalışır. O, “mən bunu artıq etmişəm” prezidentindən çox, “mən indi bunu edirəm” prezidentidir.
Burada bir paradoks var
Tramp birinci prezidentlik dövrünü çox danışmır, amma siyasi kapitalının böyük hissəsi məhz həmin dövrdən gəlir.
Onun “MAGA” brendi birinci hakimiyyətlə bağlıdır. Tərəfdarlarının ona bağlılığı həmin illərdə formalaşıb. Onun “sistemə qarşı olan lider” obrazı da Vaşinqtonda ilk prezidentliyi zamanı möhkəmlənib.
Yəni Tramp birinci prezidentliyi siyasi yaddaşdan silmir.
Sadəcə onun bütün detallarını gündəmə gətirmir.
Bu, seçmə yaddaşdır: uğurlu hesab etdiyi məqamlar lazım gəldikdə xatırlanır, mübahisəli mövzular isə daha çox ikinci plana keçirilir.
Trampın əsas problemi keçmiş deyil, gələcəyin nəticələridir
İkinci prezidentliyin ilk mərhələsində Tramp üçün əsas siyasi risk artıq birinci prezidentliyinin necə qiymətləndirilməsi deyil.
Əsas risk yeni siyasətlərinin nəticələrinin necə görünəcəyidir.
Əgər tariflər iqtisadi artıma və iş yerlərinə müsbət təsir etsə, bu, Trampın yeni siyasi mirasına çevriləcək.
Əgər inflyasiya, enerji qiymətləri və ya xarici siyasətdəki gərginliklər seçicinin gündəlik həyatına mənfi təsir göstərsə, müxalifət bu dəfə birinci prezidentliyi deyil, hazırkı Trampı məsuliyyət daşıyan tərəf kimi təqdim edəcək.
Bu səbəbdən Trampın siyasi kommunikasiya baxımından keçmişə deyil, nəticəyə fokuslanması məntiqlidir.
Əslində Tramp birinci prezidentliyini “ikinciyə birləşdirir”
Trampın yanaşmasını bir cümlə ilə ifadə etsək: O, birinci prezidentliyindən imtina etmir, onu ikinci prezidentliyin başlanğıc hekayəsinə çevirir.
Bu, siyasi baxımdan ağıllı strategiyadır.
Çünki ayrıca “ilk Tramp” haqqında danışmaq keçmişin bütün mübahisələrini yenidən açır. “İkinci Tramp” haqqında danışmaq isə ona gündəmi özü müəyyənləşdirmək imkanı verir.
Beləliklə, Trampın birinci prezidentliyindən az danışması onun həmin dövrdən narazı olması və ya onu unutdurmaq istəməsi anlamına gəlməyə bilər.
Daha çox belə görünür ki, Tramp artıq keçmiş prezident kimi deyil, özünü ABŞ-ın siyasi kursunu uzun müddət dəyişdirən lider kimi təqdim etmək istəyir.
Bunun üçün onun əsas siyasi sualı artıq “2017-ci ildə nə etmişdim?” deyil. Əsas sual budur: “2029-cu ilə qədər Amerikada nəyi dəyişə bilərəm?”
“Analitik” Təhlil Mərkəzi
