Azərbaycanın Böyük Qafqaz ərazisində yerləşən Tufandağ buzlağında aparılan son monitorinq iqlim dəyişmələrinin dağlıq ərazilərə təsirini bir daha gündəmə gətirib. Tədqiqatlar zamanı buzlaq səthinin bəzi hissələrində qalınlaşma müşahidə edilsə də, əsas diqqətçəkən məqam buzlaq dilinin əvvəlki illərlə müqayisədə geriyə çəkilməsidir.
Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin məlumatına görə, Tufandağ buzlağının vəziyyəti hər il mütəmadi olaraq monitorinq edilir. Bu tədqiqatlar iqlim dəyişmələrinin Azərbaycanın dağlıq ərazilərinə təsirlərini qiymətləndirmək, mümkün riskləri müəyyənləşdirmək və gələcəkdə uyğunlaşma tədbirlərini hazırlamaq məqsədi daşıyır.
Tufandağda növbəti monitorinq keçirilib
Bu il avqustun 5-dən 11-dək Milli Hidrometeorologiya Xidməti və Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi yanında Suların İstifadəsinə və Mühafizəsinə Dövlət Nəzarəti Xidmətinin mütəxəssisləri tərəfindən birgə ekspedisiya təşkil olunub.
Ekspedisiya çərçivəsində Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacında, Qusarçayın hövzəsində yerləşən Tufandağ buzlağında növbəti çöl tədqiqatları aparılıb.
Monitorinq zamanı buzlağın mövcud vəziyyəti və əvvəlki illərlə müqayisədə baş verən dəyişikliklər qiymətləndirilib.
Buzlaq səthi qalınlaşıb, amma buzlaq dili geri çəkilib
Aparılan müşahidələrin nəticələrinə görə, Tufandağ buzlağının ekosistemində bir sıra dəyişikliklər qeydə alınır.
Mütəxəssislər buzlağın müəyyən sahələrində səthin qalınlaşmasını müşahidə ediblər. Lakin bununla yanaşı, daha mühüm dəyişiklik kimi buzlaq dilinin ötən illərlə müqayisədə geriyə çəkilməsi qeydə alınıb.
Bu iki prosesin eyni vaxtda müşahidə olunması buzlaqların vəziyyətinin yalnız bir göstərici ilə qiymətləndirilməsinin düzgün olmadığını göstərir. Buzlaq səthinin ayrı-ayrı hissələrində mövsümi və lokal dəyişikliklər baş verə bilər, lakin buzlaq dilinin uzunmüddətli dinamikası onun ümumi vəziyyətinin qiymətləndirilməsi baxımından mühüm göstəricilərdən biridir.
İqlim dəyişmələrinin təsiri araşdırılır
Milli Hidrometeorologiya Xidməti bildirir ki, Tufandağda müşahidə olunan dəyişikliklər Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının qlobal iqlim hesabatlarında əks olunan ümumi tendensiyalarla uyğunluq təşkil edir.
Buzlaqlar iqlim dəyişmələrinə həssas təbii sistemlərdən hesab olunur. Temperatur, yağıntı rejimi və qar örtüyündəki dəyişikliklər uzunmüddətli perspektivdə buzlaqların vəziyyətinə təsir göstərə bilər.
Bu baxımdan Tufandağda hər il aparılan monitorinqlər yalnız buzlağın hazırkı vəziyyətini müəyyənləşdirmək üçün deyil, həm də iqlim dəyişmələrinin Azərbaycanın su ehtiyatlarına və dağlıq ekosistemlərinə mümkün təsirlərini əvvəlcədən qiymətləndirmək baxımından əhəmiyyətlidir.
Tufandağ niyə əhəmiyyətlidir?
Dağ buzlaqları yalnız təbii landşaftın bir hissəsi deyil. Onlar qar və buz şəklində su ehtiyatlarının toplanmasında və isti mövsümdə su dövranının tənzimlənməsində rol oynayırlar.
Bu səbəbdən buzlaqların uzunmüddətli vəziyyətinin izlənməsi gələcəkdə su ehtiyatlarının idarə olunması, dağ ekosistemlərinin qorunması və iqlim risklərinə uyğunlaşma tədbirlərinin hazırlanması üçün vacib məlumat bazası yaradır.
Tufandağ buzlağında aparılan müntəzəm monitorinqlər də məhz bu məqsədə xidmət edir.
Son ekspedisiya buzlaqda həm səthin bəzi hissələrində qalınlaşma, həm də buzlaq dilinin geriyə çəkilməsi kimi dəyişikliklərin olduğunu göstərib. Bu proseslərin uzunmüddətli dinamikasını müəyyənləşdirmək üçün monitorinqlərin davam etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
